فایل پاورپوینت کامل رفتارشناسی امام هادی و امام عسکری علیهما السلام در تقابل با جریان های انحرافی تا دور? غیبت

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رفتارشناسی امام هادی و امام عسکری علیهما السلام در تقابل با جریان های انحرافی تا دور? غیبت :

مقدمه

ظهور اسلام همراه است با پیدایش جریان ها و گروه های مخالف و منحرف، این جریان ها مورد توجه آیات مختلف قرآن و احادیث نبوی قرار گرفته است، جریان هایی که در طول حیات امامان شیعه نیز ادامه داشتند. اوج این جریان ها در عصر صادقین(ع) بود و تا عصر غیبت ادامه یافت وبخش بزرگی از برنامه های ائمه را به خود مشغول ساخت. بخشی از این جریان ها در پوشش دوستان افراطی بروز یافتند همانند جریان غلو که خطر آن گاهی از خطر جریان شرک و دشمن بیرونی نیز بیشتر بود؛ چرا که سران آن با انتساب خود به ائمه و اظهار دوستی، اعتماد افراد ضعیف شیعه را جلب و آن ها را از مسیر ایمان حقیقی خارج می ساختند و نتیج آن جلوه ای زشت و ناپسند از باورها و رفتارهای دینی در نگاه مخالفین شیعه بود.

مقال حاضر به دنبال شناسایی تقابل امام هادی و امام عسکری (ع) با جریان های انحرافی آن عصر است. اهمیت این پژوهش از آن جاست که شیعه در یک موقعیت حساس تاریخی و در آستان ورود به دورانی است که دیگر امام خود را نمی بیند و با او ارتباط ندارد و معلوم نیست این زمان تا کی ادامه خواهد داشت. این دو امام علاوه بر آماده سازی شیعه برای ورود به این دوران، در کنار تمام حصرها و دشمنی های حکومت عباسی، از حضور جریان های انحرافی نیز رنج می بردند. در این مقاله سعی بر آن است ضمن بیان بعضی جریان های انحرافی این دوره، به نحو تقابل این دو امام با آن ها اشاره شود.

بازتبیین مفاهیم کلیدی

شیعه دارای معانی لغوی و اصطلاحی است. در لغت به معنای پخش شدن و گسترش یافتن است. تشیع الشیب یعنی پیری در او پخش شد و گسترش یافت. شیعه فرقه یا گروهی که امری یگانه داشته باشند و جمع آن اشیاع است. (فراهیدی، ۱۴۰۹: ج۲، ۱۹۱) شیعه در زبان عربی سد نخست هجری، در کاربرد مطلق آن به معنای گروهی از مردم (مریم: ۶۹) و در صورت اضافه شدن، به معنای یاران و پیروان (قصص: ۱۵) بوده است (پاکت چی، ۱۳۸۳: ج۱۰، ۱۵۸) و در اصطلاح به پیروان حضرت علی ( و خاندانش و کسانی که معتقد به جانشینی بلافصل آن حضرت بعد از رسول خدا ( باشند، گفته می شود (فیروزآبادی، ۱۴۰۹: ج۳، ۶۲).

غلو درلغت به معنای افراط، ارتفاع، بالا بردن از حد و تجاوز از حد و مرز است و چیزی را که قیمت آن از حد معمول بالاتر باشد غال می گویند (راغب اصفهانی، ۱۴۲۶: ۳۶۵) و در جایی به کار می رود که تجاوز از حد همراه با افراط باشد (ابن منظور، ۱۴۱۴: ج۱۵، ۱۳۲) و مقابل آن تقصیر است (درباره معنای غلو، نک: رضایی، بی تا). در اصطلاح علمای شیعه، غالی به کسانی اطلاق می شود که دربار رسول خدا ( و امامان خود راه غلو و افراط را پیموده و آنان را از حدود و مقام حقیقی خود خارج ساخته و به مرحل خدایی رسانیده اند (جعفری، ۱۳۸۱: ج۴، ۲۷۷). شیخ مفید غالیان را از تظاهر کنندگان به اسلام می داند که به حضرت امیر(ع) و امامان دیگر(ع) نسبت خدایی می دادند و آنان را در فضیلت چنان می ستودند که از مرز اعتدال فراتر می رفتند (مفید، ۱۳۷۱: ۱۳۱).

وضعیت شیعه در این دوره

آغاز این دوره با خلافت معتصم (۲۱۸ تا ۲۲۷) هشتمین خلیف عباسی همراه است (ابن کثیر، بی تا: ج۱۰، ص۲۹۵ ). امام هادی (ع) در سال ۲۲۰ ق به امامت رسید، به رغم سن کم امام، باتوجه به تجرب امامت امام جواد(ع) به جز عده ای اندک، هم شیعیان به امامت حضرت گردن نهادند. این عد کم برای مدتی کوتاه به امامت موسی بن محمد معروف به موسی مبرقع گرویدند و پس از مدتی بازگشتند (نوبختی، ۱۳۵۵: ۹۱). همچنین این دوره هم زمان است با دوران حکومت متوکل عباسی (۲۳۲ تا ۲۴۷ ق) که خفقان شدیدی علیه شیعیان وجود دارد[۱] (اصفهانی، ۱۴۰۸: ۴۷۸). متوکل با حمایت از اهل حدیث به سرکوب معتزله و شیعه پرداخت و راویان عامه را به پذیرش شعارهای ضد شیعی ترغیب می کرد. پیش از این، سیاست خلفا دفاع از معتزله در برابر اهل حدیث (سنیان افراطی) بود که فضای مناسبی را برای شیعه به وجود می آورد، ولی از زمان متوکل این سیاست تغییر یافت (مجلسی، ۱۴۰۳: ج۵۰، ۲۱۴). این دو امام توسط متوکل به سامرا منتقل و در یک محاصره سیاسی قرار می گیرند. (کلینی، ۱۴۱۸: ج۵۶۸؛ مفید، ۳۳۳؛ مجلسی، ۱۴۰۳: ج۵۰، ۲۱۳) و میان آن ها و شیعیانشان فاصله می افتد، به نحوی که دسترسی به امام با خطر همراه است (ابن شهر آشوب، ج۳: ۵۳۳). همچنین شیعه از مقام های حکومتی اخراج و تود آن ها تحت فشار و ظلم شدید حکومت قرار می گیرند (اربلی، ج۳: ۲۱۲). برخی وکلای امام هادی (ع) در بغداد، مدائن، کوفه و سواد تحت شکنجه در گذشته و عده ای دیگر به زندان افتادند (کشی، ۶۰۶، ح۱۱۲۹ و ۱۱۳۰). اموال شیعیان مصادره و جان آن ها در خطر است، علاوه بر آشوب های داخلی، علویان نیز دست به قیام زده اند؛ مثل قیام احمد بن صالح، قاسم بن عبدالله و عبدالله بن موسی. فشار حکومت بر علویان بیشتر شده و نتیج این قیام ها سرکوب و قتل عوامل آن ها بود. (اصفهانی: ۱۴۰۸، ۴۸۰؛ ابن اثیر، ۱۳۸۲: ج۱۰، ۴۳۰۰).

با وجود این سختی ها امامان شیعه با استفاده از سیاست تقیه، به توسعه و گسترش نهاد وکالت پرداختند و شیعه را که در مناطق مختلفی مثل کوفه، بغداد، نیشابور، قم، آبه، مدائن، خراسان، آذربایجان، بصره، جرجان و سامراء [۲] پراکنده بودند از درون حفظ و آن ها را برای ورود به دوران غیبت آماده کردند. نظام وکالت در این زمان در نقاط مختلف از جمله حجاز، عراق، ایران و مصر پراکنده بود (کلینی، ۱۴۱۸: ج۱، ۵۱۳). همچنین شیعه در این دوره توانست به جمع آوری احادیث خود در شکل اصول و جوامع بپردازد و شاگردانی را برای دفاع از کیان اعتقادی و فقهی خود تربیت کند.

علاوه بر مشکلاتی که از سوی حاکمان عباسی بر جهان اسلام به خصوص شیعه تحمیل می شد، وجود جریان های انحرافی خطری بزرگ برای باورها و رفتارهای شیعه بود به نحوی که برخورد و تقابل بدون تقی امامان را به دنبال داشت که در ادامه به برخی از آن ها اشاره خواهد شد.

غالیان

غلو یک جریان انحرافی است که در هر یک از شریعت های یهود (نک: مائده: ۷۷؛ توبه: ۳۰ و ۳۱؛ کتاب مقدس، مزامیر، فصل ۲، آیه ۷، فصل ۸۹، آیه ۲۶؛ دوم سموئیل، فصل۷، آیه ۱۴؛ همچنین نک: سلیمانی، ۱۳۸۷: ۴۲)، مسیحیت ( نساء: ۱۷۱) و اسلام وجود داشته است. تاریخ پیدایش این گروه به صدر اسلام برمی گردد، [۳] و پس از شهادت امام حسین(ع) به صورت منسجم شکل می گیرند (نوبختی، ۱۳۶۱: ۲۵). آن ها دارای گروه های مختلفی بودند، لکن از زمان امام رضا (ع) تا زمان غیبت صغری کمتر موردی به عنوان فرق غالی یافت می شود و افرادی که در این دوره غالی نامیده می شوند طرفدار فرقه های معروف غالی بودند. بنابراین این دوره را دور «غالیان بدون فرقه» می نامند (صفری، ۱۳۷۸: ۱۲۵).

بزرگان شیعه در مورد ماهیت و مراتب گونه های مختلف غلو اختلاف نظر دارند و گاهی ناسازگاری باورهای راویان در مورد برخی از فضایل ائمه با اعتقاد کسانی که راویان را به غلو متهم کرده اند، موجب این اتهام گردیده، بدون این که دلیل خاصی بر این مطلب داشته باشند و از سویی از طرف مخالفان شیعه هم شلوغ نمایی شده است (همو: ۳۶۰)، چنان که بعضی از محققان بر این باورند که هیچ یک از فرقه های نامقبولی که به شیعه نسبت داده اند واقعی نیست[۴] (عسکری، ۱۳۹۲: ج۲، ۱۶).

پیدایش غلو از زیان بارترین جریان ها و انحراف های درونی شیعه به شمار می رود که به علت پیشین تشیع سردمداران آن، نقش مهمی در تخریب شخصیت ائمه(ع) و ترسیم جلوه ای ناپسند از شیعه و انزوای مکتب اهل بیت (ع) داشته است به نحوی که عده ای در رویارویی با باورهای این گروه، از اصل مبانی و رفتارهای صحیح شیعی پرهیز می کنند. [۵]این جریان علاوه بر آن که توانست بخش بزرگی از نیروی فکری و فرهنگی شیعه را به خود مشغول سازد و میزان بهره برداری آنان را از جامعه، برای معرفی معارف شیعه و اسلام کاهش دهد، توانست شماری از نیروهای شیعی را در درون خود فرو برد. (صفری، ۱۳۸۲: ۶) آن ها با انتساب خود به ائمه و طرح باورهای غلو آمیز دربار آن ها به جعل و دسیسه در روایات به نام آن بزرگواران پرداخته ومخالفت ائمه با خود را نوعی تقیه قلمداد می کردند (کشی، ۱۴۱۸: ش۴۰۱، ۴۰۲، ۹۹۴، ۹۹۵).

برخی از باورهای منسوب به غالیان عبارت اند از: باور به الوهیت ائمه(ع)، تشبیه خدا به موجودات دیگر، برداشته شدن هر گونه تکلیف با وجود معرفت درست به امام، تناسخ، [۶]حلول [۷]، نبوت ائمه و اشخاص دیگر، تفویض، تحریف قرآن[۸]، جواز ازدواج با محارم، جواز لواط. بخشی از این باورها در شیعه وجود ندارد مثل الوهیت ائمه (ع) و بخشی باورهایی است که در شیعه بوده و غالیان آن را تحریف کرده اند مثل رجعت، تأویل قرآن[۹] (صفری، ۱۳۸۷: ۱۷۳) البته احتمال می رود که برخی از آراء و باورهایی که به غالیان نسبت داده اند، چه در مورد اصناف آن ها و چه در مورد باورهای آن ها، از جانب دشمنان آنان بوده است (جعفری، ۱۳۸۱: ج۴، ۲۷۸).

بعضی از سران غالی که در این دوره می زیستند عبارت اند از:

۱- فارس بن حاتم بن ماهویه قزوینی (کشی، ۱۴۱۸: ۳۲۳ )

وی از یاران امام هادی (ع) و وکیل حضرت در سامراء بود. زمانی که امام هادی (ع) متوجه اختلاف و درگیری فارس با وکیل دیگر امام، علی بن جعفر همانی، شد حق را به علی بن جعفر داد و از او حمایت کرد، لذا فارس به مخالفت با امام برخاست و شایع کرد که آن حضرت پس از خود جعفر را به امامت برگزیده نه حسن را. (نوبختی، ۱۳۶۱: ۸۴) فارس، نقش تعیین کننده ای در انحراف فکری شیعیان از مسئل امامت داشت، بنابراین مورد برخورد شدید امام هادی (ع) قرار گرفت. شیعیان مکرر در مورد او از امام هادی (ع) پرسش هایی کردند و حضرت در جواب این پرسش ها ضمن بیزاری از فارس، او را تکذیب و و مورد لعن قرار داد و از شیعیان خواست او را مورد دشمنی خود قرار داده و از او فاصله بگیرند و کاری کنند که موجب خواری او شود و اجازه ندهند در امورشان دخالت کند (طوسی، ۱۴۱۷: ۶۱۲، ح۳۱۲؛ کشی، ۱۴۱۸: ح۹۹۹، ۱۰۰۳، ۱۰۰۴، ۱۰۰۵، ۱۰۱۱). [۱۰]

بر اثر انحراف افرادی مثل فارس، در آغاز امامت امام عسکری (ع)، عده ای از شیعیان در امامت حضرت شک کرده و در صدد آزمایش حضرت و نامه نگاری با ایشان برآمدند. حضرت، در پاسخ با آزردگی و رنجش نوشتند: هیچ یک از پدرانم مانند من گرفتار شک و تزلزل شیعیان در امر امامت نشدند (حرانی، ۱۳۸۸: ۴۸۷). فتنه گری فارس به جایی رسید که امام عسکری (ع) ضمن بیان بدعت گرا بودن او، دستور به قتل فارس می دهد (کشی، ۱۴۱۸: ۵۲۴، ح۱۰۰۶). به نظر می رسد دلیلی بر غالی بودن فارس وجود ندارد، هرچند شکی در فسق و انحراف او نیست. مهم ترین شاخص انحرافی او، انحراف از مسیر اصلی امامت و دعوت به بدعت است، چنان که شیخ طوسی فارس را در شمار وکلای نکوهیده نام می برد (طوسی، ۱۴۱۷: ۲۱۳) و کشی نیز از قول فضل بن شاذان از او با تعبیر کذّاب و فاجر یاد می کند (کشی، ۱۴۱۸: ح۱۰۰۵) نجاشی در نکوهش او مطلبی نمی آورد، تنها این که وی روایات کمی نقل کرده است (نجاشی، ۱۴۱۸: ۳۱۰ و ۸۴۸ ).

۲- عروه بن یحیی النحاس الدهقان[۱۱]

او قبل از لغزیدن از یاران امام هادی (ع) و وکیل مورد اعتماد حضرت در بغداد بود، ولی پس از چندی از برگرداندن اموال خودداری کرد و حتی گنجین اموال امامت را به آتش کشید. او دروغ هایی را به حضرت نسبت داد و مورد لعن امام و شیعیان واقع شد و سرانجام به نفرین حضرت از دنیا رفت. (کشی، ۱۴۱۸: ح۱۰۰۸ ) شیخ طوسی از او با تعبیر “ملعون غال” یاد می کند. به نظر می رسد خاستگاه انحراف دهقان، گرایش های دنیاطلبی او بود. کشی می نویسد: عروه بر امام دهم و یازدهم دروغ می بست و اموال امام را تصرف می کرد. وی نفرین امام را به خاطر فساد مالی دهقان می داند. (کشی، ۱۴۱۸: ح۱۰۰۸) بنابراین با وجود انحراف و فساد دهقان دلیلی بر غالی بودن او وجود ندارد، تنها شیخ طوسی از او به عنوان غالی یاد می کند.

۳- ابوعبدالله مغازی [۱۲]

طوسی او را غالی و از اصحاب امام هادی (ع) دانسته است (خویی بی تا: ج۲۱، ۲۳۱).

۴- حسن بن محمد بن بابای قمی

وی از یاران امام دهم و یازدهم(ع) بود که پس از مدتی افکار غالیانه پیدا کرد و شاگردی ابن حسکه [۱۳]غالی سرشناس را پذیرفت و مدعی نبوت از سوی امام شد و خود را باب امام معرفی کرد (کشی، ۱۴۱۸: ۱۰۰۱، ح۹۹۹). امام حسن عسکری (ع) او را از خود راند و در حق او نفرین کرد و شیعیان را به دوری از او فرا خواند و از او به تعبیر آشوب گر و آزار دهنده نمود. حضرت به شیعیان یاد آور می شود که ابن بابا به نام امام اموال مردم را چپاول می کند (همو).

۵- محمد بن موسی الشریعی

از یاران امام هادی و عسکری (ع) بود (طوسی، ۱۴۱۵: ۱۹) او پس از درگذشت امام عسکری (ع) چشم به راه نیابت بود، اما برآورده نشد، بنابراین اول کسی بود که بعد از امام عسکری (ع) ادعای بابیت کرد و شاگردی علی بن حسکه را پذیرفت و بر خدا و ائمه(ع) دروغ هایی نسبت داد. شیخ طوسی می نویسد: بعد از این حوادث اعتقاد به کفر و الحاد از شریعی ظاهر شد و در رد او توقیعاتی صادر و کافر معرفی شد (طوسی، ۱۴۱۷: ح۳۶۸، ۳۹۷؛ کشی، ۱۴۱۸: ش۱۰۰۱). گویا همین باورها سرآغاز پیدایش اعتقادات پیروان شریعی شد. [۱۴]

به نظر می رسد به جز انحراف شریعی که پس از امام حسن عسکری (ع) اتفاق افتاد و اعتقادات پیروان او که ممکن است بعدها به وجود آمده باشند، دلیلی بر غالی بودن و حتی انحراف شریعی در زمان حیات این دو امام وجود ندارد، وی دارای گرایش های دنیاطلبی و مقام خواهی بود، چون بدان دست نیافت به چنین دروغ هایی پرداخت و گرفتار غلو شد. شاید منظور از دروغ هایی که به خدا و ائمه نسبت داده جعل همین ادعاها بوده؛ البته باید مضمون توقیعاتی که در رد او صادر شده با این نگاه بر رسی شود.

۶ و ۷- علی بن حسکه و شاگردش قاسم بن یقطین[۱۵]

این دو خود را موالی ائمه معرفی نموده و با سوء استفاده از دلدادگی دینی شیعیان، مطالب انحرافی و غلوآمیز را به نام دین به جامع شیعی تزریق می کردند و به رواج اباحی گری می پرداختند (کشی، ۱۴۱۸: ۸۰۴، ح۹۹۴ و ۹۹۵). علی بن حسکه، امام هادی (ع) را خدا و خالق و مدبر جهان و خود را نبی و فرستاده از جانب امام هادی (ع) می دانست که برای هدایت مردم آمده است، آن ها آیات نماز و زکات و سایر واجبات را به صورت انحرافی تأویل می کردند (همو: ۸۰۲، ح۹۹۴ و ۹۹۵).

امام حسن عسکری (ع) طی چند نامه به شیعیان خود علاوه بر ابراز نفرت و بیزاری از علی بن حسکه و دیگر غالیان، به لعن و تکذیب آن ها می پردازد و با بیان باورهای صحیح، ادعاهای آن ها را باطل و از شیعیان می خواهد که از آن ها دوری کنند و آن ها را در فشار و سختی قرار دهند. [۱۶](همو: ش۹۹۴ و ۹۹۷)

۸- محمد بن نصیر نمیری(فهری) مکنی به ابوشعیب

وی امام هادی (ع) را رب می دانست و خود را رسولی از سوی امام عسکری بر می شمرد و کشی ابن حسکه را استاد ابن بابا و شریعی نیز می داند (ش۱۰۰۱، ۸۰۶). امام حسن عسکری (ع) در پاسخ به سؤال تعدادی از شیعیان در بار ابن حسکه و عقائد باطل او می نویسد: ابن حسکه _ که لعنت خدا بر او باد _ دروغ گفته است، من او را از پیروان خود نمی دانم، . . . خدا لعنتش کند! سوگند به خدا که پروردگار، محمد(ص) و پیامبران پیش از او را، جز به آین یکتاپرستی و امر به نماز و زکات و حج و ولایت نفرستاده و محمد(ص) جز به سوی خدای یکتای بی همتا دعوت نکرده است. ما جانشینان او نیز بندگان خداییم و به او شرک نمی ورزیم. اگر او را اطاعت کنیم مشمول رحمت او خواهیم بود. . . . من از کسی که چنین سخنانی می گوید بیزاری می جویم و از چنین گفتاری به خدا پناه می برم. شما نیز از آن ها دوری گزینید و آن ها را در فشار و سختی قرار دهید و چنان چه به یکی از آن ها دسترسی پیدا کردید، سرش را با سنگ بشکنید. (کشی، ۱۴۱۸: ۸۰۴، ح۹۹۷). احمد بن محمد بن عیسی _ که از بزرگان شیعه بود _ در نامه ای از امام سؤال کرد: «احادیثی به شما نسبت می دهند که دل ها از شنیدن آن مشمئز است، ولی چون آن ها را به شما نسبت می دهند، جرأت ردّ آن را به خود نمی دهیم؛ علی بن حسکه و قاسم یقطینی که خود را از موالی و منسوبان شما می دانند نقل می کنند که در آی (إنّ الصلاه تنهی عن الفحشاء و المنکر «عنکبوت: ۴۵») فحشا و منکر اشاره به شخصی است که اهل رکوع و سجود نبوده، و همچنین مراد از زکات مردی مشخص است، نه پرداخت مبلغی درهم و دینار و اموری از فرائض و سنن را بر همین منوال تأویل می کنند. اگر مصلحت می دانید این امر را برای ما روشن فرمایید و به پیروانتان منّت گذاشته، آن ها را از منجلاب این تأویلات انحراف آمیز نجات دهید. » حضرت در جواب نامه نوشت: «لیس هذا من دیننا، فاعتزِله ». (کشی، ۱۴۱۸: ۸۰۲، ح۹۹۴ و ۹۹۵). مؤلف الفرقه الهامشیه [۱۷] می نویسد: تمام کسانی که در مورد فرق اسلامی گفتگو کرده اند نمیری را به غلو متهم نموده اند؛ او انحراف نمیری را تنها ادعای سفارت و بابیت امام عسکری (ع) می داند و ادعای نبوت او را گفت تابعین بعد از او دانسته، سایرانحرافات اخلاقی را به غیر او منسوب می داند. (منصف بن عبدالجلیل، ۲۰۰۵: ۲۹۹)

به نظر می رسد بسیاری از انحرافات منسوب به این فرقه و بنیان گذار آن محل تردید است (جوادی، مجل طلوع: ش۷) و هر چه از آن زمان فاصله بیشتری گرفته، ادعاهای جدیدی هم اضافه شده و بسیاری از آن ها اتهامی بیش نیست، چنان که گاهی در عقاید نسبت داده شده تفاوت و گاهی تناقض نیز وجود دارد، و یا به مرور زمان توسط مخالفان و یا پیروانشان اضافه شده است[۱۸]، چنان که کشی می نویسد: قال ابو عمر: و قالت فرقه بنوه محمد بن نصیرالنمیری (کشی، ۱۴۱۸: ح۱۰۰۰ ). گواه دیگر این که در نامه ها و کلماتی که در رد این افراد توسط ائمه صادر شده، کوچک ترین اشاره ای به برخی از این عقاید و به خصوص رفتارهای ناشایست نسبت داده شده وجود ندارد. نوبختی اولین بار این افکار و اعمال را به فرقه های نخستین عباسیان نسبت می دهد، آن هایی که باور به وجود امامت در فرزندان عباس داشتند (نوبختی، ۱۳۵۵: ۳۶ ).

بنابراین در انتساب برخی از باورها و اعمال باید دقت نمود و دشمنی و بزرگ نمایی مخالفان شیعه را در نظر داشت، چنان که شهرستانی در کتاب ملل و نحل خود آرای فاسدی را به اصحاب ائمه (ع) نسبت می دهد (سبحانی، کلیات فی علم الرجال: ۳۵۶). علاوه بر این باید توجه داشت که بسیاری از این آرا و عقاید فاسد تنها از روایت سعد بن عبدالله نقل شده و همو نقل می کند که نصیر را آشکارا دیدند که مرتکب فلان عمل شنیعی بوده؛ و می گوید وقتی محمد بن نصیر در بستر مرگ بود از وی سؤال می شود که بعد از تو این امر به عهد کیست؟ نصیر با لکنت و ضعف می گوید: احمد؛ ولی معلوم نمی شود منظورش کدام احمد است. سعد در ادامه اضافه می کند که پس از او آن ها به سه فرقه تقسیم شدند (طوسی، ۱۴۱۷: ۳۹۹، ش۳۷۱ و ۳۷۳). این در حالی است که خود اشعری، نصیر را از اتباع شریعی می داند (اشعری: ج۱، ۸۵) و بعید است که نصیر در حدی باشد که دارای فرقه باشد به گونه ای که پیروانش بر اثر اختلاف جانشینی او به سه فرقه تقسیم شوند؟

به نظر می رسد نمی توان دلیلی بر غالی بودن ابن نصیر در زمان عسکریین(ع) یافت، هرچند در آن زمان عد کمی او را نبی از طرف امام هادی (ع) می دانستند (نوبختی، ۱۳۵۵: ۹۳) که باور این عد کم نمی تواند دلیل بر انحراف او باشد هرچند می تواند زمینه ساز افکار بعدی وی باشد علاوه بر این که طوسی او را از اصحاب امام عسکری می داند که پس از شهادت حضرت مدعی جایگاه ابوجعفر، وکیل دوم می شود و مورد لعن محمد بن عثمان قرار می گیرد، او حتی به قصد پوزش خواهی نزد ابوجعفر می رود ولی به وی اجازه نداده و او را برمی گرداند (طوسی، ۱۴۱۷: ۳۶۹ و ۳۷۰) او انحرافات مالی داشت و امام حسن عسکری (ع) در آن زمان او را با عنوان فتنه گر موذی یاد می کند و وی را مورد لعن قرار داده و از او بیزاری می جوید و از شیعیانش هم می خواهد که از او دوری جویند؛ زیرا او به نام امام، اموال مردم را چپاول می کرده است (کشی، ۱۴۱۸: ح۹۹۹) و اوج آشوب و لغزش او پس از شهادت امام و در زمان وکیل دوم است.

۹- عباس بن صدقه[۱۹]

شیخ طوسی از قول نصر بن صباح او را از غالیان بزرگ که مورد لعن واقع شده اند نام می برد (کشی، ۱۴۱۸: ش۱۰۰۲).

۱۰- ابوعبدالله کندی معروف به شاه رئیس[۲۰]

شیخ طوسی از قول