فایل پاورپوینت کامل سیر? تربیتی سید علی آقا قاضی طباطبایی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سیر? تربیتی سید علی آقا قاضی طباطبایی :

آغازین سخن

یک دهان خواهم به پهنای فلک

تا بگویم وصف آن رشک ملک[۱]

تاریخ درخشان و پرافتخار حوزه های علمیه شیعه، همواره شاهد ظهور عالمان کبیر و عارفان بصیری بوده که با همتی بلند و عزمی راسخ، مراتب علم و معرفت را یکی پس از دیگری طی نموده و به درجات متعال نائل گردیده اند. این هادیان الهی بسان ستارگان فروزان با پرتوافشانی خود در راستای رشد و بالندگی جامع اسلامی و احیای ارزش های راستین تلاش های وافری را مبذول داشته اند و با تفکر پاک و اندیش ناب، سرگشتگان وادی حیرت را از ظلمت و تاریکی نجات داده اند؛ چنان که نبی مکرم(ص) می فرماید: «إنما مَثَلُ العلماءِ فی الأرضِ مثلُ النُّجومِ فی السَّماءِ لِتَهتَدُوا بِهَا فِی ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبحرِ؛[۲] همانا دانشمندان بر روی زمین همچون ستارگان در آسمان هستند که مردم در تاریکی های خشکی و دریا به کمک آنها هدایت می شوند.»

یکی از ستارگان پرفروغ در منظوم معرفت و عرفان، سیدالعارفین و حجت الذاکرین حضرت آیت الله العظمی سیدعلی آقا قاضی طباطبایی(ره) است. وی با تلاش و مجاهدت فراوان توانست در تمام معارف اسلامی صاحب نظر شود و در وادی عرفان و خداشناسی قل معرفت را فتح نماید. آنچه از سیر این شیر بیش تقوا و اسو معرفت برمی آید، این است که پس از پیمودن مسیر عبودیت و اخلاق، با شجاعت و صلابت، مشعل منیری را به دست گرفت تا در مسیر سالکان کوی عشق پرتوافشانی کند و این روشنگری در افکار بلند و سیر تربیتی اش نمودی برجسته دارد.

محضر نورانی این رادمرد الهی، بارقه ای از محفل انس و بارگاه قدسی بود و دل خویش را وقف ساحت مقدس معبود خویش نمود. او عاشق پاکباخته ای بود که توانست خود را بر ساحل قرآن و عترت برساند و از این دو دریای بیکران بابرکت، جرعه های جانبخشی را برای شیفتگان مکتب اهل بیت(ع) به ارمغان آورد. این عارف وارسته، نهر خروشانی از عرفان و معرفت بود که به حق می توان او را از ذخایر الهی و مفاخر تشیع برشمرد؛ زیرا نور خدا در نهانخان دلش نفوذ کرد و با تهذیب نفس، به مقام حقیقت رسید.

ایشان عمری را در راه اعتلای کلم حق گذراند و با اخلاصی کم نظیر، در راه اسلام و قرآن گام برداشت و بازدهی بسیار عالی را در قلمرو عرفان و معرفت از خویش باقی گذاشت و با افکار بلند و عارفانه اش تأثیری عمیق در بین مشتاقان معرفت و طالبان اخلاق گذاشت و تربیت یافتگانی زبده را به جامع اسلامی تقدیم نمود.

نگارنده در این نوشتار درصدد است که به تبیین اندیشه های نورانی این عارف فرزانه و فقیه دردانه در گستر تعلیم و تربیت بپردازد. امید است که مورد توجه پویندگان راه معرفت قرار گیرد.

تکریم شاگردان

یکی از روش های صحیح و کارآمد در تربیت انسان، روش احترام و تکریم شخصیت است. این شیوه در حقیقت پشتوان سلامت روان بشر و از مهمترین عوامل رشد شخصیت اوست. خداوند متعال در قرآن کریم، بنی آ دم را تکریم نموده است و هیچ موجودی را برتر از او نیافریده است: «وَلَقَدْ کرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبرِّ وَالْبحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّیبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَی کثِیرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا؛[۳] ما فرزندان آدمی را گرامی داشتیم و آنان را در خشکی و دریا بر مرکب های راهور سوار کردیم و از انواع غذاهای پاکیزه به آنان روزی دادیم و بر بسیاری از مخلوقات برتری بخشیدیم.»

از آی مزبور چنین استفاده می شود که خداوند بر نوع بشر منت نهاده و به او دو چیز بخشیده است: یکی کرامت و دیگری برتری بر سایر مخلوقات. منظور از تکریم انسان، اعطای خصوصیاتی به او که در سایر موجودات و پدیده ها نیست و منظور از برتری، اعطای خصوصیاتی است به انسان که دیگر موجودات در آن شرکت هستند، ولی انسان در حد اعلا از آن برخوردار است.

حضرت آیت الله میرزاعلی آقا قاضی معتقد بود نظر به اینکه انسان از این دو مزیت عالی و فطری برخوردار است، احترام و تکریم شاگرد یک وظیف اساسی برای استاد است که در حوز تعلیم و تربیت، هیچ عاملی نباید مانع از تحقق آن شود؛ بنابراین در سیر تربیتی خود، توجه خاصی به این موضوع داشت. آن عارف وارسته، به هم شاگردان اش به دید کرامت و بزرگواری می نگریست و تلاش می کرد بزرگی و عزت نفس را در آنان تقویت کند. ایشان شاگردان اش را بچه های خود می دانست و آن قدر با آنان مهربان و بی تکلف بود که وقتی فهمید شاگردش آیت الله کشمیری خرمای دری دوست دارد، به در منزل اش می رفت و برایش از آن نوع خرما می برد.[۴]

وقتی با شاگردان اش راه می رفت، پشت سر آنان حرکت می کرد و هر چه می گفتند آقا! شما جلو باشید، می گفت: نه من عقب می آیم، شما جلو بروید.[۵]

اگر بچه های کم سن و سال در جلس تدریس وی حاضر می شدند، از جا بلند می شد و آنان را احترام می کرد و هر چه شاگردان می گفتند: اینها بچه هستند، می فرمود: بگذارید آنان هم یاد بگیرند.[۶]

تهذیب نفس

این عارف روشن ضمیر برای کسب معرفت نفس دستور داده است که انسان سالک باید در هر شبانه روز حداقل نیم ساعت را معین کند و به نفس خود توجه نماید. در اثر این توجه، رفته رفته معرفت نفس برای وی حاصل شده و به مقصود خواهد رسید.[۷] ایشان به استناد این کلام گهربار حضرت علی(ع) که فرمودند: «قَصَمَ ظهْری صنْفانِ: عالِمٌ مُتَهَتِّک وَ جاهِلٌ مُتَنَسِّک؛[۸] دو گروه کمر مرا شکستند: دانشمند بی شرم و حیا و نادان مقدس مآب.» ایشان معتقد بود که انسان غیرمهذب هر چه بیشتر علم بیاموزد، ضررش برای خود و جامعه بیشتر خواهد بود.

آن بزرگوار با تأسی از سیر پیشوایان معصوم(ع) قلب اش را از اغیاری نظیر حب ریاست، مال، نفس، شهرت و دنیا خالی کرد؛ به طوری که همه چیز را با چشم الهی می دید؛ زیرا دل هایی که با تزکیه، تصفیه و عبادت مطهر گردیده اند و ذهن هایی که از اشتغالات دنیوی اعراض نموده اند و به عالم بالا توجه دارند، فرودگاه حکمت های عرشی و فیوضات ربانی هستند.

مرحوم علام طباطبایی(ره) می فرماید: در سال ۱۳۰۴ ه ش که برای تحصیل به نجف مشرف شدم، از اوضاع این شهر شریف بی اطلاع بودم. نمی دانستم کجا بروم و چه بکنم؟ در بین راه همواره در فکر بودم که چه درسی بخوانم، پیش چه استادی بمانم و چه راه و روشی را انتخاب کنم که مورد رضایت خداوند متعال باشد؟ وقتی به نجف اشرف رسیدم، به بارگاه حضرت علی(ع) روی کردم و گفتم: یا امیرالمؤمنین(ع)! من برای ادام تحصیل به محضر شما شرفیاب شده ام، ولی نمی دانم چه روشی را در پیش گیرم و چه برنامه ای را انتخاب کنم؟ از شما می خواهم که مرا به آنچه که مصلحت است راهنمایی کنید. منزلی اجاره کردم و در آن ساکن شدم. در همان روزهای اول، قبل از اینکه در درس شرکت کنم، در منزل نشسته بودم و در مورد آیند خود فکر می کردم. ناگهان در خانه زده شد. در را باز کردم و دیدم که یکی از علمای بزرگ سلام کرد و داخل منزل شد. آن عالم، چهره ای جذاب و نورانی داشت.

کم کم گفت وگو را شروع کرد و با من انس گرفت. در ضمن سخنان خود به نکت مهمی اشاره کرد و گفت: «کسی که برای تحصیل علم به نجف می آ ید، شایسته است که علاوه بر تحصیل دانش، به فکر تهذیب نفس خویش باشد.» این جمله را گفت و از منزل خارج شد. سخنان او مرا شیفته کرد و تا زمانی که در نجف بودم، از محضر آن عالم پرهیزگار بهره می بردم.»[۹]

مرحوم علامه طباطبایی هر موقع از تهذیب نفس و کمالات معنوی سخن به میان می آمد، می گفت: «ما هر چه داریم از مرحوم آقای حاج میرزا علی آقای قاضی داریم.»

جذب شاگردان

یکی از مهم ترین ویژگی های یک معلم و استاد توانمند در فرایند تعلیم و تربیت، جذب شاگردان است. آیت الله سید محمدحسین همدانی صاحب تفسیر ارزنده «انوار درخشان» می فرماید: «در سال ۱۳۴۸ ه ق که من در مدرس قوام نجف اشرف درس می خواندم، مرحوم میرزا علی آقا قاضی به آنجا تشریف آوردند و از تولیت مدرسه یک حجره برای تهجد و عبادت درخواست کردند. در آنجا بود که من شیفت این عالم جلیل القدر شدم. چند ماهی از آمدن آن بزرگوار به مدرسه می گذشت که من خدمت ایشان رفتم و تقاضا کردم که کتاب جامع السعادات مرحوم ملامهدی نراقی را برای من بخواند و ایشان با کمال بزرگواری پذیرفت. سپس قرار شد من در کنار درس های دیگر، در ساعات فراغت، خدمت شان برسم تا این کتاب را تدریس کنند. اما چه درسی! واقعاً درس عرفانی بود! بعد از چندی، تمام اذکار من میرزا علی آقای قاضی(ره) شده بود. به هیچ درسی توجه نمی کردم و تنها درس ایشان مورد توجه من بود. وقتی تدریس را شروع می کرد، تمام دروس دیگر از خاطرم می رفت و تنها محو آن بزرگوار می شدم. تمام روز به چیزی جز سخنان گهربار این عارف فکر نمی کردم. رفته رفته در اثر بیداری های شبانه در من تغییراتی به وجود آمد.»[۱۰]

دعوت به استقامت و پایداری

مرحوم آیت الله قاضی(ره) انسان صبوری بود. او برای اینکه ابواب آسمان به روی اش گشوده شود، چهل سال صبر و استقامت کرد. در سیر تربیتی اش خاطرنشان می کند که انسان بدون استقامت به جایی نمی رسد؛ لذا به شاگردان خود می گفت اگر طالب حقیقت هستید، به جست وجو ادامه دهید. اگر الان به هدف نرسیدید، بالاخره زمانی خواهید رسید. وی می فرمود: «انسان هیچ وقت نباید در زندگی مأیوس شود و به خاطر دیرکرد نتیجه، نباید دست از سیر و سلوک بردارد، زیرا ممکن است کسی با ناخن زمین را بخراشاند و سپس ناگهان به انداز گردن شتر آب زلال و روان جاری شود. هر کس در راه تلاش و کوشش، خداوند را درنظر بگیرد، خداوند برای رسیدن به اهداف و مقاصد برایش کافی است.»[۱۱]

آن عارف روشن ضمیر که خود نماد استقامت در سیر و سلوک بود، شاگردان خود را نیز به استقامت و پایداری در امور توصیه می کرد. آیت الله مرندی(ره) یکی از شاگردان نامدار ایشان نقل می کند که: سیدعلی آقا قاضی در همت و تلاش مورچه را مثل می زد که با چه زحمت و کوششی برای خود توشه جمع می کند و هنگام انتقال دانه به لانه، بارها از بلندی پرت می شود، ولی ناامید نمی شود و دوباره به تلاش خود ادامه می دهد و سرانجام خود را به مقصد می رساند.[۱۲] ایشان ادامه می دهد که آقای قاضی، حلال خدا را حلال و حرام خدا را حرام می دانست. این یک مقام بسیار عالی است که انسان از مرز خارج نشود و در برابر احکام شرع مقدس اسلام تعبد کامل داشته باشد.[۱۳]

همچنین مرحوم آیت الله شیخ عباس قوچانی(ره) وصی آن عارف بی بدیل می گوید: «از لحاظ توکل بر خدا، احدی را مانند آقای قاضی ندیدم. او همچون کوه استوار بود، به طوری که ابداً مسائل مختلف اجتماعی و زندگی خم بر ابروی ایشان نمی آورد! آری او کوه بود! وی در راه سیر و سلوک آن قدر استقامت و صبر کرد تا لطف و عنایت حضرت حق از هر جهت برایش جاری شد؛ به گونه ای که خود می گوید: هر چه را می خواستم تماماً به دست آوردم.»[۱۴]

تأکید بر فریض نماز

آن عالم فرزانه به استناد آی شریف «وَ أَقِمِ الصَّلاهَ إِنَّ الصَّلاهَ تنْهی عنِ الْفحْشا وَالْمُنْکرِ وَلَذِکرُ اللَّهِ أَکبَرُ»[۱۵] به خواندن نمازهای پنج گانه در اول وقت بسیار مقید بود.

حضرت آیت الله بهجت(ره) از قول ایشان نقل می کند که فرمود: «هر کس نمازهای واجب یومیه را اول وقت بخواند، به هم مقامات معنوی خواهد رسید.»[۱۶]

وی در منزل خود تدریس می کرد و نماز جماعت را نیز به همراه شاگردان در خانه اقامه می کرد و بسیار با طمأنینه می خواند. آن عارف وارسته، خطاب به یکی از شاگردان اش این گونه نوشته است: «شما را سفارش می کنم به اینکه نمازهای یومیه را در وقت فضیلت در مسجد بخوانید؛ زیرا مسجد برای مؤمن همانند آب است برای ماهی.»[۱۷]

مرحوم علامه طباطبایی می گوید: «هنگامی که در نجف اشرف به درس و بحث مشغول بودم، یکی از روهای مرحوم قاضی به من برخورد کرد و بدون مقدمه گفت: اگر طالب دنیایی، نماز شب بخوان و اگر طالب آخرت هستی، باز هم نماز شب بخوان.»[۱۸] آری! از دیدگاه میرزا سیدعلی آقا قاضی(ره) فریض نماز و نوافل انسان را به قل تقوا صعود می دهد و هر چه نماز کامل تر اقامه گردد، سالک به مراتب والاتری از تقوا دست می یابد.

انس با قرآن

استناد به آموزه های وحیانی در مکتب تربیتی، سیدعلی آقا قاضی(ره) جایگاه ویژه ای دارد. او خود مفسر آیات الهی بود و بهر فراوانی از این کتاب آسمانی می برد. این عارف فاضل، مصداق روشن و کامل «عبادالرحمان» بود که خداوند متعال در وصف آنان می فرماید: «وَالَّذِینَ إِذَا ذُکرُوا بِآیاتِ رَبِّهِمْ لَمْ یخِرُّوا عَلَیهَا صُمًّا وَعُمْیانًا؛[۱۹] و آنان کسانی هستند که هرگاه آیات پروردگارشان یادآوری شود، کورکورانه در آن آیات ننگرند، بلکه با دل آگاه و چشم بینا آنها را مشاهده می کنند تا به مقام معرفت شان افزوده شود.»

سیر درخشان این عارف گرانمایه در عمل آکنده از آموزه های قرآنی بود و در طول زندگی اش هرگز از قرآن جدا نشد و همدم قرآن بود. در توصیه به شاگردان اش می گفت: «علیکم بقراءه القرآن فی اللیل بالصوت الحسن الحز