فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه :

چکیده:

پس از قرن سوم هجری، علمای اهل سنت اقدام به تالیف کتبی کردند که دسترسی به منابع مهم حدیثی این مکتب را آسان کند. از جمله تالیفات مذکور،فایل پاورپوینت کامل شرح نویسی بر جوامع اولیه حدیثی خصوصا موطا مالک بن انس و صحاح سته (صحیح بخاری، صحیح مسلم،سنن ابوداود، سنن ترمذی، سنن ابن ماجه) بود. مقاله حاضر به معرفی برخی از شروح موطا و صحاح سته می پردازدو پس از آن اقدام به معرفی تفصیلی مهمترین کتب مزبور می کند.

کلیدواژه ها: تسنن، حدیث، صحیح، سنن، جوامع،شروح

از اوایل نیمه دوم قرن دوم هجری،محدثان اقدام به جمع آوری و کتابت احادیث کردند. در حدود یک قرن پس ازآن – ۱۵۰ تا۲۵۰ – کتابهای زیادی در موردحدیث نوشته شد.

در این دوره کوشش و هدف مؤلفان،بیشتر معطوف به جمع آوری احادیث گشته و هنوز تقسیمات حدیثی معمول نشده بود; لذا محتویات کتب حدیثی به همراه مسانید را، احادیث مختلف، ازصحیح و غیرصحیح، تشکیل می داد. تاآنکه دوران بخاری – متوفای ۲۵۶ هجری- و دیگر صاحبان صحاح رسید.

ابن حجر می گوید: «چون بخاری این کتابها و مسانید را دیده و پس از مدتی بررسی و موشکافی به این نکته پی برده بود که در آنها احادیث صحیح وغیرصحیح با یکدیگر مخلوط شده وتشخیص صحیح و غیرصحیح برای هرکسی امکان پذیر نیست ، تصمیم گرفت تا احادیث صحیح را از میان هزاران حدیث مخلوط، در یک کتاب مجزاجمع آوری کند تا برای کسی جای شک باقی نماند. ^(۱) »

بعد از بخاری، شاگرد وی مسلم بن حجاج قشیری نیشابوری – متوفای سال ۲۶۱ هجری – صحیح خود را به نام الجامع الصحیح تالیف کرد.

و به دنبال مسلم، محمدبن یزید بن ماجه قزوینی – متوفای سال ۲۷۳ – سنن خود را تدوین کرد و بلافاصله ابوداودسجستانی سلیمان بن داود – متوفای ۲۷۵هجری – و به دنبال وی، ترمذی محمدبن عیسی بن سوره – متوفای سال ۲۷۹هجری – جامع ترمذی را و همزمان با وی احمدبن شعیب نسائی – متوفای سال ۳۰۳ هجری – کتاب معروف خود، سنن نسائی را که گاهی مجتبی هم نامیده می شود، تالیف کردند.

این شش کتاب، جوامع اولیه سنی هارا تشکیل می داد که مرجع و مورد اعتمادآنان در عقاید، تفسیر، تاریخ صدر اسلام،فروعات فقهی و… می باشد. این کتب ششگانه به صحاح سته معروف گردیده است و گاهی از صحیح بخاری و مسلم به صحیحین و از چهار کتاب دیگر به سنن تعبیر می شود.

البته به دلیل اهمیت موطا مالک بن انس، این کتاب نیز در زمره کتب جوامع اولیه سنی ها قرار می گیرد; موطا مالک قبل از پیدایش صحاح سته و پس از آن،مورد توجه و مراجعه علمای اهل سنت ونیز عامه آنان قرار گرفت. به دلیل اهمیتی که برای روایات این کتب قائل شده اند، درهر دوره به بحث و بررسی هایی درمحتوای روایات آن دست زده، شروح ومستدرکاتی بر آن نوشته اند که در این بخش به معرفی شروح کتب مزبور و نیزبه شرح کوتاهی درباره برخی از آنهامی پردازیم.

شروح موطا

چنانکه می دانیم مالک بن انس در قرن دوم هجری با استفاده از روایات پیامبرصلی الله علیه وآله، آرای صحابه و فتاوای تابعان،کتابی را به نام موطا نگاشت. این کتاب درمیان اهل سنت از چنان اهمیتی برخوردارشد که شافعی در مورد آن می گوید: «برروی زمین، بعد از کتاب خدا، کتابی به صحت کتاب مالک بن انس به ظهورنرسیده است. ^(۲) » لذا این کتاب مورد توجه دانشمندان اهل سنت بوده است و در طی قرنها، شروح و تعالیق زیادی بر آن نوشته اند. مهمترین این شروح ^(۳) عبارت است از:

۱- شرح موطا : ابومروان عبدالملک بن حبیب المالکی (م ۲۳۹ ه.).

۲- شرح موطا : ابراهیم ابن محمدالاسلمی (م ۲۸۴ ه.).

۳- شرح موطا : ابن رشیق القیروانی(م ۴۵۶ ه.).

۴- المتفضی بحدیث الموطا :ابوعمرو بن عبدالبر یوسف بن عبدالله القرطبی (م ۴۶۳ ه.).

۵- التمهید : همان نویسنده.

۶- الاستذکار : همان نویسنده (این کتاب به گفته «ابن جزم » مختصر کتاب التمهید است.)

۷- المنتقی : ابوالولید سلیمان بن خلف الباجی (م ۴۷۴ ه.).

۸- الاستیفاء فی شرح الموطاء : همان نویسنده.

۹- الاسماء ^(۴) : همان نویسنده.

۱۰- تنویر الحوالک: جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر السیوطی(م ۹۱۱ه)

۱۱- شرح موطا: زرقانی مصری(م ۱۱۲۲ ه) که از شروح دیگر مشهورتر ومفصلتر است.

ابن عبدالبراندلسی(متوفی ۴۶۳ه.)و التمهید لما فی الموطا من المعانی والاسانید.

ابن عبدالبر سه شرح بر موطا ابن مالک به نامهای: التمهید، الاستذکار و المتفضی دارد که التمهید لما فی الموطا من المعانی والاسانید مهمترین آنهاست. او برای بیان انگیزه و روش کار خود، در مقدمه کتاب،توضیحات مفصلی از عقاید محدثان دیگر آورده که خلاصه آن از این قرار است:نظر من بر این است که هرکس قصداستخراج حدیث رسول اکرم صلی الله علیه وآله از موطامالک بن انس را می کند، به گمان خوداعتماد بر مسند کرده و از منقطع و مرسل حدیث رویگردان شده است. با تامل درتالیفات سایر شرحها در زمانهای متفاوت به این نتیجه رسیده ام که این شرط (اعتمادبر مسند و رویگردانی از منقطع و مرسل حدیث) در کلیه این تالیفات مراعات نشده است. و بعضا حدیث منقطع را درباب متصل داخل کرده و مرسل را با سندآورده اند. و اگر از مراسیل موطا بپرسی خواهند گفت که از صحاحی است که احدی حق واردنمودن طعن (جرح و تعدیل) برآن را ندارد، چرا که جمیع ناقلانش را ثقه ومرسلان آن را، امین می دانند وگفته هایشان را تصدیق می کنند.

و اصل مذهب مالک که اسلوب مالکیان نیز می باشد، بر این منوال است که باید به مرسل ثقه احتجاج کرد و عمل به آن را واجب دانست; همانطور که عمل به مسند واجب است.

نظر علمای دیگر در خصوص پذیرش مسند و مرسل متفاوت است; برخی مسند و مرسل را برابر و عمل به هردو راجایز می دانند و گروهی مرسل را ردمی کنند و معتقدند که مقطوع شدن حدیث دلیل بر رد آن است.

اما اصحاب ما; مذهب کلی آنان بکارگیری مرسل همراه با مسند است ومسند را لازم الاجرا می دانند; به واسطه مسند، مرسل را رد نمی کنند و همانگونه که دو خبر متصل را رد نمی کنند، دلیلی نیزبر وجوب رعایت آن دو نمی بینند.

ابوعمرو می گوید: «این اصل مذهب است. سپس در کتبی نظیر این کتاب وکتب فقهای مخالف جستجو کردم و درهیچ یک هرگز ندیدم که یکی از آنها دربرابر حریفش که به حدیث مرسل احتجاج نموده بود، قانع شود; به حدیث مرسل اعتماد نمی کنند و در مناظرات، از حریف خود، خبر متصل را طلب می کنند.»

در مناظره بین کسی که قائل به حدیث مرسل نمی باشد و کسی که قائل به آن است اگر قائل به آن، احتجاج به حدیث مرسل نماید، کسی که قائل به آن نیست،دلیلی غیر از خود حدیث را طلب می کندو می گوید که ما در اصل این قضیه اختلاف مبنایی داریم و این احتجاج راقبول نداریم. اگر کسی که قائل به حدیث مرسل نیست بر آن احتجاج نماید، طرف مقابل می گوید که چگونه به واسطه چیزی که قبول نداری در برابر من احتجاج می نمایی؟ و بنابراین مناظره ای بین یک مالکی مذهب با حنفی مذهبی که در این مورد هم عقیده با مالکی است، نمی بینیم;چرا که هریک، از دیگری حدیث مرسلی را که برپایه ارسال به ثقه عدل مورد قبول باشد، قبول می کند; البته تا زمانی که معارضتی در اصول پدید نیاید. و اما باب اختلاف نظر اصحاب ما و دیگران درمورد خبر واحد عدل که آیا دانستن وعمل به آن همزمان واجب است و یاعمل به آن بتنهایی و بدون علم به آن،واجب است؟ نظر اکثر علما بر این است که عمل به آن، بدون علم بر آن، واجب است و این قول شافعی و جمهور فقهاست و علم به آن مگر در مواردی که استشهاد به ذات خداوندی درآن حدیث می شود، لازم نیست و در مورد اخیر، خبر واحد عدل باید قطعی باشد و اختلافی در آن نیست.

عده زیادی از صاحبان اثر و اهل نظرمی گویند در مورد خبر واحد عدل بایدعلم ظاهری داشت و به آن عمل کرد.حسین، کرابیسی و دیگران این نظر رادارند و ابن خواز بنداذ ذکر می کند که این خروج از مذهب مالک است (یعنی مالک این را نمی گوید). ابوعمرو می گوید:«عمل به آن، بدون علم به آن واجب است; مانند شهادت دو شاهد یا چهارشاهد که فرقی در آن نیست. و به همین دلیل است که اکثر فقها معتقد به خبرواحد عدل می باشند و آن را رعایت می کنند و گردن می نهند و اعتقاد شرعی ودینی خود می دانند. اهل سنت نیز چنین اعتقادی دارند و در احکام آن را رعایت می کنند. حال که اصحاب ما جمیعا برآنچه در مسند و مرسل ذکر کردیم، اتفاق نظر دارند و با علمای دیگر نیز به نحوی موافقند، لازم می بینم که در کتابم، کلیه مطالبی را که روایت یحیی بن یحیی لیثی اندلسی از موطا مالک بن انس به نقل ازرسول الله صلی الله علیه وآله آورده است، بیاورم و تمام مسانید، مقطوعات، مراسیل و آنچه را که می توان به آن اضافه کرد، در این کتاب ذکرکنم.

هر حدیثی که در روایت مالک،مقطوع ذکر شده بود، ولی در روایت غیراو متصل بود، متصل قرار داده ام. همچنین مرسلی را که دیگری غیر از مالک، مسندذکر کرده است تا آنجا که علمم به من اجازه داده و روایت مسند آن در نزد خودم صحیح بوده است، در صف مسندات ذکرکرده ام تا جایگاه موطا را در زمینه اشتهار وصحت آثار بیان کرده باشم، در این امر برنقل ائمه و آنچه اهل ثقه ذکر کرده اند،اعتماد کرده ام و در معنی نمودن آثار واحکام ظاهری مربوط به آن، روش فقهای صاحب کمال را برگزیده ام و از گفته های علما در زمینه تاویل، ناسخ، منسوخ،احکام و معانی، تمام مطالبی را که جوابگوی عطش خواننده باشد و نظرعالم را جلب کند و یادآور خوبی برای وی باشد، آورده ام. برای مفیدتر شدن کتاب، شواهدی برای معانی آورده ام والفاظ و کلمات مشکل را براساس کتابهای لغت و گفته های علمای لغت، معنا کرده ام.و در اول کتاب بحثی مختصر و مفیدراجع به اخباری دال بر بحث از صحت ثقه، موضع متصل و مرسل، خبر مالک وجایگاه وی در علم دیانت و شریعت، نقدمقام وی در علم روایت و جایگاه موطانزد جمیع علمای موافق و مخالف آورده ام تا به واسطه آن عاقلان به مراد ومطلب برسند.

به احوال راویان و انساب و سنه میلادو وفات و مقام نیز اشاره ای کرده ام وکسانی را که تاریخ وفاتشان را حفظ بودم،یادآور شده ام و در جمیع این ابواب،جانب اختصار و دوری از گزافه گویی را درنظر داشته ام و به روایت یحیی بن یحیی که منزلت والای او در بین هموطنانم بسیار است و از ثقات به شمار می آید،اعتماد کرده ام و روایاتی از غیر او نیزآورده ام; چرا که بر هر قومی تبعیت ازروش اسلاف، و برگرفتن و امتثال درخیرات، واجب است. اما روایات مرفوعات موطا مقرون به کاستی و زیادت است و در اختلاف روایت آنها در اسناد،ارسال، قطع و اتصال آنچه کافی و شامل بوده است، آورده ام. ^(۵)

قابل ذکر است که این کتاب تاثیربسزایی بر شروح بعد از خود گذاشت ونویسندگان بعدی از نظریه های موجود درالتمهید استفاده کردند.

سیوطی و تنویر الحوالک

سیوطی از دانشمندانی است که درباره حدیث، کارهای بزرگ و جامعی انجام داده است; از جمله کتاب جمع الجوامع وشروح متعددی که بر کتب اصلی حدیثی اهل سنت نوشته است. وی درباره کتاب موطا سه تالیف دارد که عبارتند از: کشف المغطا فی شرح الموطا، اسعاف المبطابرجال الموطا و تنویر الحوالک که از شروح مهم و معتبر بر کتاب موطا ابن مالک است. وی در مقدمه کتاب خود هفت فایده از کتاب مالک بن انس را برشمرده ودر آنها از نظرات افراد مختلفی چون بخاری، ابونعیم اصفهانی،یحیی بن سفیان،ابن عبدالبر قرطبی و… بهره جسته است.

سیوطی در متن کتاب، احادیث موطارا به نقل از یحیی بن یحیی لیثی آورده وذیل هر باب احادیث مربوطه را ذکر وآخرین راوی را معرفی کرده است; سپس جمله به جمله حدیث را ذکر کرده وتوضیح داده است و نظرات مختلف را نیزبیان کرده و موارد نحوی را بطور خلاصه آورده است. و در موارد نادری که خود به حدیثی نظر خاص داشته، ذیل عنوان «فوائد» عقیده خود را ذکر کرده است. وی به کتاب التمهید ابن عبدالبر و کتاب الاستذکار وی بسیار استناد جسته است;لذا می توان گفت این شرح متاثر از شروح قبل از خود می باشد.

زرقانی و شرح موطا

زرقانی(متوفی ۱۱۲۲ ه .) در مقدمه شرحی که بر کتاب موطا ابن مالک نوشته،فقط به بررسی شخصیت مالک بن انس ازدیدگاه علمای مختلف پرداخته و هیچ صحبتی از انگیزه و روش کار خویش نکرده است; بلکه در آخر ذکر کرده است که من کار متوسطی انجام داده ام و ازتکرار، خودداری کرده ام.

وی در ابتدای کار خویش، مانند همه شارحان به شرح «بسم الله الرحمن الرحیم »پرداخته و کتاب را طبق کتاب موطافهرست بندی کرده است; سپس عنوان باب را با توضیحات مفصلی روشن کرده و بعد به ذکر احادیث مربوط به هر باب می پردازد و در هر حدیث، روات را یکی یکی بررسی کرده و بخصوص از لحاظنوع ضبط اسما و نسب کاملا توضیح می دهد و بعد از آن، بطور مفصل جمله به جمله حدیث را توضیح می دهد و از نظرشارحان دیگر موطا، بخصوص ابن عبدالبراندلسی نیز استفاده می کند. او برای روشن کردن منظور یک حدیث، ازاحادیث کتب صحاح بهره می برد و اگرحدیث مورد بررسی در کتب دیگر باالفاظ دیگری ذکر شده باشد، همه را باآدرس کامل بیان می کند.

وی مباحث نحوی، اعرابی و بلاغی رابصورت گذرا مطرح کرده نوع حدیث(صحیح، ضعیف حسن و…) را در ابتدای کار خویش مشخص می سازد و نظرات مختلف را در این مورد از زبان طبرانی، ابن عبدالبر، سیوطی و… ذکر می کند.

این شرح را می توان به عنوان مجموعه ای از شروح قبل از آن پنداشت.زرقانی در تالیف آن از نظریات مختلف وکتب دانشمندان پیشین فراوان بهره برده است.

شروح صحیحین

الف – شروح صحیح بخاری

«ابوعبدالله محمد بن اسماعیل بخاری از محدثان بزرگ اهل سنت و نویسنده کتاب صحیح است. این کتاب جامع بین روایات اعتقادی، تاریخی، اخلاقی وفقهی و… است. این موضوع را می توان ازنام کامل کتاب فهمید: الجامع الصحیح المسند المختصر من امور رسول الله و سننه وایامه . این کتاب در بین اهل سنت ازاهمیت خاصی برخوردار است; چنانکه ذهبی می گوید: «صحیح بخاری در عالم اسلام، بزرگترین کتاب، بلکه بعد از قرآن مجید، بهترین کتابهاست. ^(۶) »

بعضی از علمای اهل سنت، درتعریف و توصیف کتاب صحیح بخاری،راه افراط پیش گرفته و گاهی در اثر خوابی که دیده اند آن را کتاب خود رسول خداصلی الله علیه وآله معرفی کرده اند. ^(۷) »

با توجه به این نکته، این کتاب موردتوجه بسیاری از دانشمندان اهل سنت قرار گرفته و شروح، مختصرات وتعلیقات فراوانی بر آن نوشته اند، که درذیل مهمترین این شروح ^(۸) را نام برده وچند مورد از آنها را معرفی می کنیم:

– اعلام السنن: ابو سلیمان حمدبن محمدبن ابراهیم بن خطاب البستی الخطابی (م ۳۳۸ ه .).

– شرح صحیح بخاری: ابوالحسن علی بن خلف مشهور به ابن بطان المغربی المالکی (م ۴۴۹ ه .) (اکثر مطالب این کتاب مباحث فقه امام مالک است بدون اینکه در مورد موضوع کتاب بخاری باشد).

– شرح صحیح بخاری: قوام السنه ابوالقاسم اسماعیل بن محمد الاصفهانی الحافظ (م ۵۳۵ ه .).

– النجاح فی شرح کتاب اخبارالصحاح: نجم الدین ابوحفص عمربن محمد النسفی الحنفی (م ۵۳۷ ه .).

– الکواکب الدراری: شمس الدین محمدبن یوسف بن علی الکرمانی(م ۷۹۶ – ۷۷۵ ه.) . به قول کتاب جامع الفرائد القوائد و زوائد القوائد این شرح،شرح مشهوری است.

– فتح الباری: شیخ الاسلام ابوالفضل احمدبن علی بن حجر العسقلانی(م ۸۵۲ ه.); این از بزرگترین شروح برصحیح بخاری است.

– جواهر البخاری: همان نویسنده.

– عمده القاری: بدرالدین ابو محمدمحمود بن احمد العینی الحنفی (م ۸۵۵ه.); این شرح از شروح مشهور است.

پس از بیان تعدادی از شروح صحیح بخاری بر آنیم که سه شرح از شروح مهم وقابل دسترسی را، جهت اطلاع بتفصیل معرفی کنیم:

عسقلانی(۷۷۳-۸۵۲ یا ۸۵۳ ه.) و فتح الباری

کتاب سیزده جلدی فتح الباری از کتب مشهور و معتبر عسقلانی نزد اهل سنت است که منبع تحقیقی بسیاری از محققان می باشد. مقدمه مصنف به نام هدی الساری، در یک جلد مستقل، گردآوری شده است که شاید بتوان گفت خود این مقدمه بتنهایی، کتاب حدیث ارزنده ای برصحیح بخاری است.

عسقلانی در ابتدای «هدی الساری »مطالب گردآوری شده در مقدمه رابصورت ده فصل جداگانه با موضوعات زیر آورده است :

۱- بیان علل و انگیزه بخاری در تالیف و تدوین این کتاب و حسن نیت وی ازاین اقدام.

۲- بحث درباره اهداف بخاری ازتقطیع احادیث و مختصر بودن هر حدیث و نیز فواید تکرار و ذکر مجدداحادیث .

۳- تشریح موضوع کتاب بخاری واهداف مؤلف و اثبات اینکه کتاب حاضراز صحیحترین کتب در حدیث نبوی است.

۴- بحث درباره علل و انگیزه احادیث معلقه و آثار موقوفه در کتاب بخاری (باوجود اینکه مغایر اصل موضوع کتاب است) و نیز سیاق احادیث مرفوعه ای که در آن ذکر شده، همچنین اشاره به کسی که این احادیث مرفوعه را به اختصار وصل کرده است.

۵- ذکر الفاظ غریب موجود در کتاب بخاری به بهترین صورت، یعنی به ترتیب حروف الفبا و با کوتاهترین عبارت، به منظور دستیابی راحت به آنها و عدم تکرارشان.

۶- ثبت و ضبط نامهای مشکل وکنیه ها و انساب موجود در کتاب بخاری که بر دو نوع است:

قسم اول: مؤتلفه و مختلفه که در این کتاب موجود است تحت یک ضابطه کلی برای سهل الوصول بودن.

قسم دوم: مفردات آن.

۷- معرفی شیوخی که درباره نسب آنان اهمال شده است; بشرطی که شیوخ مزبور بسیار مورد اشاره بوده باشند مانند:محمد، نه آن مواردی که کم ذکر شده، مثل مسدد. بطور کلی در این فصل درباره تمامی موارد مبهم و مهمل (حول محوراساسی) بحث شده است.

۸- بیان مجموعه احادیثی که از طرف حافظ زمان بخاری، ابوالحسن دارالقطنی و غیره مورد نقد قرار گرفته است و جواب بخاری به آن ایرادها و توضیح این مطلب که در کتاب وی آنچه مغایر با شرایطکتاب است، موجود نیست.

۹- سبک و شیوه ای که اسامی رجال بر مبنای آن در کتاب بخاری آمده، گاهی مورد طعن قرار گرفته است; در هدی الساری به بهترین شیوه، و با عدل وانصاف، به این طعنه ها جواب داده شده است و همچنین از نویسنده در خارج نمودن بعضی از رجال از چیزهایی که جانب قدح را تقویت می کند، دفاع نموده است و نیز آنچه را موافق اوست به ترتیب حروف الفبا تقویت کرده است.

۱۰- کتاب بخاری را باب به باب باتعداد احادیث موجود در هر باب فهرست بندی کرده است که با این روش، احادیث مکرر معلوم می شود، خود عسقلانی دراین باره می نویسد: «و سپس آن را به ترتیب اسماء صحابه جمع آوری نموده وبه ترتیب حروف الفبا مرتب کرده ام.» ^(۹) این مقدمه با ذکر زندگینامه مؤلف تمام شده است.

اما درباره متن فتح الباری می توان گفت که مانند کتاب بخاری فهرست بندی شده و مؤلف در ابتدای هر باب، عنوان آن باب را بخصوص از نظر نحوی توضیح داده است، و سپس در ذیل هر باب، احادیث مربوط به آن را ذکر کرده است; به این ترتیب که ابتدا حدیث را نقل کرده و بعددرباره راوی آن توضیح داده است. سپس جمله به جمله احادیث را توضیح داده ونکات مبهمشان را برطرف ساخته و ازاقوال مختلف نیز کمک گرفته و به آیات قرآن نیز استناد جسته است. سپس اگر آن حدیث با الفاظ دیگری، در کتب صحاح سته آمده، آنها را نیز آورده است. وهمچنین در هرجا که لازم بوده، در ذیل عنوان «تنبیه » نظر خودش را نیز ذکر کرده است.

این شرح از شروح کامل و جامع برکتاب صحیح بخاری است.

کرمانی (متوفی ۷۸۶ ه.) و الکواکب الدراری

کتاب الکواکب الدراری از شروح مشهور بر صحیح بخاری می باشد که شمس الدین کرمانی آن را در ۲۵ جلدگردآوری کرده است.

مؤلف در جلد اول، سه مقدمه ذکرکرده است: در مقدمه اول، انگیزه خود را ازنوشتن این شرح و نیز روش کارش را بیان کرده است. در مقدمه دوم، زندگی سه تن از رجال حدیثی موثق بین ایشان و رسول خداصلی الله علیه وآله را ذکر کرده و در مقدمه سوم،زندگینامه بخاری را آورده است.

او در مقدمه اول می نویسد: کتاب جامع صحیح بخاری بزرگترین کتاب ازجهت نقل، روایت، فهم، درایت و ازجهت تعدیل و صحیح بودن، و از نظرضبط ، تنقیح ، استنباط و احتیاط بهترین کتاب است و خلاصه آنکه این کتاب راهمه ائمه آفاق قبول دارند. من شرحی برآن ندیدم که مشتمل بر کشف بعضی ازمتعلقات برتر این کتاب باشد یا متعلق به بحثهای مشکل باشد، شروح موجود نیزقابل استفاده نیست و کاربردی ندارد; مثلاکتاب امام ابوالحسن علی بن خلف مالکی مغربی مشهور به ابن بطال، غالبا در فقه امام مالک است; بدون اینکه توضیح کاملی از آن کتاب باشد. همچنین در کتاب ابوسلیمان احمد بن محمد بن ابراهیم خطابی، نکته های متفرق و لطایف پراکنده است; اما کتاب حافظ علاءالدین مشهور به مغلطای ترکی مصری، به دوکتاب اطراف و تصحیح تعلیقات، شبیه تراست و اهداف آن رعایت نشده است وشرح و توصیفی در مورد احادیث ندارد.»

کرمانی در توضیح روش کار خویش می نویسد: «اینها که گفته شد، برای پایین آوردن درجات این شروح نیست، بلکه من تصمیم دارم شرحی بنویسم که تکمیل کننده فواید و شامل عواید عام المنافع وتام المصالح و کتاب کاملی برای شرح الفاظ و لغات غریب باشد; اعراب نحوی دور از ذهن آن بیان شود، ویژگیهای ترکیبی آن ذکر گردد، اصطلاحات محدثان، مباحث اصولیان، فواید حدیث و مسائل فقهی در آن بیان شود. ضبطروایات صحیح، اصلاح اسماء رجال،القاب روات و نیز انساب و صفاتشان،تاریخ تولد و وفات و محل زندگی و نیزروایات نقل شده از اینان بیان گردد وتلفیقی بین احادیثی که در ظاهر با هم منافات دارند و بین آنها و معانی پنهان ازذهن آنها توضیحاتی ارائه کنم تا مقدمات و نتایجی را که براحتی مشاهده نمی شودو صفاتی را که زایل شده و دستیابی به آنها مشکل است و نیز ویژگیهایی را که براحتی به فهم نمی آید، سهل و آسان سازم. ^(۱۰) »

البته از بررسی کتاب چنین به نظرمی آید که مؤلف آنچه را در مقدمه کتابش ادعا کرده، در متن آن پیاده نموده است. اودر ذیل هر حدیث، ابتدا تک تک روات رامعرفی کرده و سپس به توضیح آن حدیث پرداخته است و هر کلمه و جمله را از نظرنحوی، معنایی و اصطلاحی توضیح داده،توضیح مفصلی نیز راجع به دیث بیان کرده است; این شرح همچنین، از شروح قبل از خود کمتر تاثیر گرفته است. نکته قابل توجه در چاپهای مختلف این کتاب،این است که قبل از شروع مقدمه مؤلف وآغاز متن کتاب، کتاب تقریب النواوی – درفن مصطلح الحدیث – به چاپ رسیده است; بنابراین با مقایسه سال وفات کرمانی و نویسنده تقریب النواوی، می توان ادعا کرد که خود کرمانی اقدام به این کار کرده و در ابتدای شرح خود، کتاب تقریب النواوی را آورده است.

بدر العینی (متوفی ۸۵۵ ه .) و عمده القاری

عمده القاری از شروح بسیار معتبر ومشهور بر کتاب صحیح بخاری نیست، امامی توان گفت که این شرح دارای نظم وقاعده خاصی است و براحتی هر نوع اطلاعات، از یک حدیث صحیح بخاری را، به دست می دهد.

بدرالعینی در مقدمه طولانی کتابش پس از بیان اهمیت علم حدیث و صحیح بخاری در میان کتب حدیثی دیگر،می نویسد: «من ابتدا به شرح کتاب معانی الآثار طحاوی پرداختم، سپس کتاب سنن ابو داود سجستانی را شرح دادم و بعد ازاینکه پرده های ابهام کنار رفت، شروع به شرح کتاب جامع صحیح بخاری کردم واموری را که از این کتاب برداشت می شد،باب بندی کردم. ^(۱۱) »

مؤلف عمده القاری در ابتدای کتابش ده نکته را درباره کتاب صحیح بخاری یادآوری می کند; از جمله:

۱- اسناد خودش به امام بخاری که ازدو راه می باشد: الف – زین الدین عبدالرحیم بن ابی المحاسن حسین بن عبدالرحمن عراقی شافعی، ب – تقی الدین محمدبن معین الدین محمدبن زین الدین عبدالرحمن بن حیدره بن عمر بن محمد الدجوی مصری شافعی.

۲- بیان اتفاق علمای شرق و غرب براینکه بعد از کتاب خداوند تبارک و تعالی، کتابی بهتر از صحیح بخاری نیست.

۳- بحث درباره تعداد روایاتی که باشروط بخاری و مسلم نوشته شده است;در این مورد از حاکم نیشابوری نقل قول کرده است.

۴- تعداد احادیث مسند را با تکرار وبدون تکرار ذکر کرده است.

۵- فهرست ابواب کتاب بخاری را که محمدبن طاهر مقدسی به اسناد از حموی گفته، بطور کامل و مفصل، همراه با تعدادهر حدیث، در هر باب ذکر کرده است.

۶- افرادی را که صحیح بخاری از آنان نقل حدیث کرده به پنج دسته تقسیم وهرکدام را معرفی کرده است.

۷- افرادی را نام برده است که به نظرعلما، دارای جرح و تعدیلند; ولی بخاری طبق شروط خودش ثابت می کند که برآنان جرح و تعدیلی وارد نیست. ^(۱۲)

۸- فرق بین اعتبار، متابعه و شاهد رابیان کرده است.

۹- اسماء مکرری را که در هر دوصحیح آمده و به یک شکل خوانده شده اما با هم متفاوتند، ضبط کرده است.

۱۰- احادیثی را که بخاری به غیرصحابه اسناد کرده است، نقل و نحوه برخورد با این گونه احادیث را بیان می کند:«اگر حالت جزم داشته باشد، حکم به صحت می شود; اما اگر جزم نبود، حکم به صحت نمی شود; اما واهی هم نیست.»

وی بعد از بیان این ده باب، به مقدمه ای در مبادی علم حدیث می پردازدو سپس وارد باب اول کتاب خودمی شود.

آنچه از بررسی چند باب این کتاب برمی آید، این است که وی در ذیل هرحدیث، ابتدا ارتباط آن حدیث را با آیات قرآن بررسی کرده و سپس آن را معنی ورجالش را بیان کرده است.

نوع حدیث را از نظر صحیح، حسن،ضعیف و… مشخص ساخته و همچنین تعداد این احادیث را در کل صحیح بخاری و حتی در کتب دیگر صحاح سته جستجوکرده سپس اختلافات الفاظی حدیث را درکتب مختلف بیان کرده است. برای مثال:«انما الاعمال بالنیات، الاعمال بالنیه، العمل بالنیه »…; دلیل انتخاب این حدیث را برای این باب بیان می کند و نیز از نظر لغوی، به بررسی لغات آن پرداخته آنها را معنا واعرابشان را ذکر می کند و همچنین از نظربلاغی، معانی و بیان و بدیع، آن را موردبررسی قرار