فایل پاورپوینت کامل شطرنج

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شطرنج :

چندی پیش، نخستین بخش این نوشتار را در آغازین شماره مجله فقه در نظرگاه اهل تحقیق نهادیم.

در آن جا به بررسی پیشینه فایل پاورپوینت کامل شطرنج پرداختیم و گفتیم که فایل پاورپوینت کامل شطرنج بر اساس بررسی تاریخی، نخست در هندوستان پدید آمد و در آن زمان بازی آن بیانگر تدبیر در نظام کیهانی بود و این که زندگی آدمی بر تدبیر استوار است. ابتکار این بازی، در رویارویی با «نرد» بود که حکایت از جبر در نظام کیهانی و تقدیر در زندگی انسانها داشت.

پدیده فایل پاورپوینت کامل شطرنج، از هندوستان به ایران آمد و در دربار ساسانیان جایگاه ویژه ای گرفت و از آن جا در سطح زندگی توده های مردم گسترش یافت.

این بازی در روزگار نخست پیدایش، به عنوان وسیله تفریح و سرگرمی مطرح بود، لیکن در سیر تاریخ از آن در «قمار» بازی استفاده شد، تا آن جا که کاربردی جز «قمار» نداشت.

از دربار ساسانیان و جامعه ایران، به دربار حاکمان و جامعه اسلامی عرب منتقل شد و همپای رقص و باده و غنا، رواج یافت.

جامعه اسلامی، در ابتدای ورود فایل پاورپوینت کامل شطرنج، آن را به عنوان فرهنگ مجوس و ویژه آن می شناخت و در نزد مردمان، فایل پاورپوینت کامل شطرنج، کاربردی جز قمار و وسیله سرگرمی پادشاهان نداشت و قمار بازی، تنها استفاده ای بود که از آن می شد و در کتابهای فقهی و تاریخی از فایل پاورپوینت کامل شطرنج، به عنوان وسیله قمار یاد شده است.

در روزگاری از سرزمینهای عربی، به اروپا، انتقال یافت، در آن جا نیز، تنها کاربرد آن، قمار بود.

فایل پاورپوینت کامل شطرنج، در ردیف نرد بود، تا این که پس از تشکیل المپیادهای ورزشی و برگزاری مسابقه های قاره ای و سپس بین المللی، فایل پاورپوینت کامل شطرنج، از آن جا که فکر و اندیشه و تدبیر، در آن نقش اساسی داشت از نرد جدا شد و در ردیف برنامه های ورزشی قرار گرفت و موضوعی به طور کامل، جدای از نرد پیدا کرد و رفته رفته، از قمارخانه ها بساط طرنج برچیده شد.

این دگرگونی موضوع، اکنون بررسی فقهی نوی را سزاست که باید اهل دقت و اندیشه در مسائل فقهی، به آن بپردازند. از این روی، به این مقوله پرداختیم و بخشی از آن را که ویژه نقد و بررسی دیدگاههای شیخ انصاری بود، در شماره آغازین مجله فقه، ارائه دادیم و اکنون ادامه آن را که بررسی مبانی فقهی فایل پاورپوینت کامل شطرنج است، به پیشگاه اهل فکر، تقدیم می داریم.

در بررسی فتواها به این موضوع بر می خوریم که در دوره های نخست، فقیهان بر حرام بودن معامله و بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج، به عنوان وسیله ای که جز در قمار کاربرد ندارد. فتوا داده اند و استفاده حلالی برای آن انگاشته نشده است.

در دوره های پسین، حکم را تفصیل داده اند و بر حرام بودن، به گونه مطلق، به گمان افتاده اند:

«اگر استفاده حلال برای این گونه ابزار انگاشته شود و برای همین منظور دادوستد شود، جایز است، هر چند این انگاره بسیار نادر است.»

یا:

«اگر این گونه ابزار شکسته شود، آیا اعتبار مالی دارد یا خیر؟ اگر دارد حکم به حرام بودن معامله به طور مطلق، اشکال دارد.»

در روزگار پسین، که بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج بدون بردوباخت و به عنوان تفریح و سرگرمی مطرح شد. شماری فتوا دادند:

«بازی با ابزار ویژه قمار، هر چند بدون برد و باخت باشد، حرام است.»

اکنون که فایل پاورپوینت کامل شطرنج از ردیف ابزار قماربازی خارج و در ردیف ورزشهای مباح قرار گرفته است، دلیلی بر حرام بودن آن وجود ندارد.

اگر دلیلهای حرام بودن، آن را در برنگرفت، دلیلها و اصول اولیه، بر مباح بودن آن حکم می کند و با استناد به این قواعد، می توانیم بر حلال بودن آن فتوا دهیم.

ثابت کردن حرام بودن بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج در زمان و شرایط کنونی، بستگی دارد به ثابت کردن یکی از دو حکم زیر:

الف. حرام بودن بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج موضوعی است. چگونگی استفاده از فایل پاورپوینت کامل شطرنج دخالتی در حکم آن ندارد. هر چند استفاده های مشروع و حلال داشته باشد، اما بازی آن، از نظر موضوعی حرام است; یعنی حکم بر حرام بودن، بستگی به فایل پاورپوینت کامل شطرنج دارد، نه استفاده و کاربرد آن. بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج، از آن جهت که فایل پاورپوینت کامل شطرنج است، حرام است، هر چند ورزش باشد.

ب. استفاده از ابزاری که در گذشته در قمار کاربرد داشته، حرام است، هر چند از موضوع خود خارج شده باشد و در قمار از آن استفاده نشود و قماری در کار نباشد.

این سخن، بدان معناست که حکم حرام بودن، باقی می ماند، هر چند موضوع دگرگون شود. ثابت کردن این مطلب، بسیار دشوارتر از ثابت کردن حرام بودن موضوعی است.

از آن جا که علامه در منتهی، طباطبایی درمناهل، محقق اردبیلی در مجمع الفائده، محقق نجفی در جواهر، ادعای اجماع کرده اند که بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج حرام است، بایسته خواهد بود مروری در فتوای فقیهان شیعی داشته باشیم، تا روشن شود سخن آنان در حرام بودن فایل پاورپوینت کامل شطرنج، بر چه مداری دور می زند. آیا اجماعی وجود دارد یا خیر؟ اگر وجود دارد، حرام بودن را درچه زمینه ای ثابت می کند؟

با سیری در فتوای فقیهان، می توانیم مبنای آنان را در فتوایی که در باب فایل پاورپوینت کامل شطرنج داده اند، به دست آوردیم و این روشن خواهد کرد که آیا فتواهای آنان، بازی کنونی فایل پاورپوینت کامل شطرنج را در مراکز ورزشی و تفریحی، در بر می گیرد، یا خیر.

اگر ما توانستیم از سخن آنان به دست آوریم که فتوای آنان در حرام بودن فایل پاورپوینت کامل شطرنج، فایل پاورپوینت کامل شطرنج قماری را در بر می گیرد، در این صورت، به طور قطع خواهیم گفت: فتوای آنان، بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج که در این زمان وجود دارد، در بر نمی گیرد; زیرا فتوای فقیهان ما، بر حرام بودن قمار استوارند و فایل پاورپوینت کامل شطرنجی که اکنون در میدانهای بازی به کار می رود، از ابزار قمار بودن بیرون آمده که قماری در کار نیست، بازی فکری است.

اجماع

برای درستی و نادرستی و گستره اجماع، آرای فقیهان را به بوته بررسی می نهیم:

شیخ مفید (۳۶۶-۴۱۳):

«و کل ما حرمه الله تعالی و حظره علی خلقه فلایجوز الاکتساب به ولا التصرف فیه فمن ذلک… وعمل الاصنام والصلبان والتماثیل المجسمه والفایل پاورپوینت کامل شطرنج والنرد وما اشبه ذلک حرام وبیعه وابتیاعه حرام.» ^(۱)

هر چیزی را که خداوند حرام و بندگان را از آن بازداشته، جایز نیست، معامله و یا استفاده از آن، از این جمله: ساختن بت و صلیب و مجسمه و استفاده از فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد و هر چه که همانند آنهاست، خرید و فروش آن حرام است.

شیخ مفید، در این فراز، فایل پاورپوینت کامل شطرنج را در ردیف بت و صلیب و شراب قرارداده است که هیچ گونه استفاده حلال ندارند.

شریف مرتضی (۳۵۵-۴۳۶):

«اللعب بالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج محرم محظور.» ^(۲)

بازی با نرد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج ممنوع و حرام است.

شیخ طوسی (۳۸۵-۴۶۰):

«وعمل الاصنام والصلبان والتماثیل المجسمه والصور والفایل پاورپوینت کامل شطرنج والنرد و سایر انواع القمار… فالتجاره فیها والتصرف والتکسب بها حرام محظور.» ^(۳)

ساختن بت و صلیب و مجسمه و نقاشی و فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد و دیگر ابزار قمار… و تجارت و کسب و به کارگیری آنها حرام است.

کلمه و «سایر انواع القمار» در کلام شیخ طوسی بر این مطلب به روشنی دلالت دارد که فایل پاورپوینت کامل شطرنج را از ابزار قمار می دانسته و حتی به عنوان سرگرمی نیز، سخنی از آن در میان نبوده است.

ابن براج (۴۰۰-۴۸۰):

«فاما المحظور علی کل حال… والفایل پاورپوینت کامل شطرنج والنرد وجمیع ماخالف ذلک من سایر آلات القمار.» ^(۴)

آن قسم که در هر حالی حرام است… فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد و همانند آنها از دیگر ابزار قمار است.

وی، نخست دادوستد را بر سه دسته، دسته بندی کرده است: حرام، در همه حال و به هرگونه، مکروه و مباح. فایل پاورپوینت کامل شطرنج را از قسم نخست دانسته است.

سخن وی نیز، به روشنی دلالت دارد که فایل پاورپوینت کامل شطرنج از ابزار قمار است و فتوای بر حرام بودن را نیز بر موضوع قماری بودن آن بار کرده است که در برگیرنده معامله و بازی با آن می شود و از آن جهت که این فتوا را در مکاسب محرمه آورده، بازی با طرنج به عنوان سرگرمی و بدون بردوباخت را در بر نمی گیرد.

سلار (م:۴۶۳):

ایشان مکاسب را بر پنج دسته و معیشت را بر سه دسته مباح و مکروه و حرام تقسیم کرده است و در قسم حرام می نویسد:

«فاما المحرم:… و بیع المسکرات من الاشربه… وعمل الاصنام والصلبان وکل آله تظن الکفاره انها آله عباده لهم والتماثیل المجسمه والفایل پاورپوینت کامل شطرنج والنرد وما اشبه ذلک من آلات اللعب والقمار وبیعه وابتیاعه.» ^(۵)

از دادوستدهای حرام، دادوستد نوشیدنیهای مستی آور و ساختن بت و صلیب و هر چیزی که گمان می رود ابزار پرستش کافران باشد و ساختن مجسمه و فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد و همانند اینها از ابزار بازی و قمار که خرید و فروش اینها نیز حرام است.

ایشان در موضوع ساختن و خرید و فروش فایل پاورپوینت کامل شطرنج، از آن روی بر حرام بودن فتوا داده که ابزار بازی و قمار است.

بی گمان، این فتوا بازی با فایل پاورپوینت کامل شطرنج، به عنوان ابزار سرگرمی را در بر نمی گیرد.

این احتمال درست است که قمار، عطف تفسیری «اللعب » باشد که در این صورت فایل پاورپوینت کامل شطرنج از ابزار قمار و ویژه بازی قماری خواهد بود.

ابن ادریس (۵۵۸-۵۹۸):

«فاما المحظور علی کل حال:… وآلات جمیع الملاهی علی اختلاف ضروبها من… وسایر التماثیل والصور ذوات الارواح مجسمه کانت او غیر مجسمه والفایل پاورپوینت کامل شطرنج والنرد و جمیع ماخالف ذلک من سائر آلات القمار.» ^(۶)

حرام و ناروایند در هر حال… ابزار تمام گونه های لهو و عکس صاحبان روح، چه مجسمه و چه غیر آن و فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد و تمام آنچه که همانند اینهاست از ابزار قمار.

وی نیز، به روشنی بیان کرده که فایل پاورپوینت کامل شطرنج از ابزار قمار است و فتوای بر حرام بودن آن، نیز از آن جا سرچشمه می گیرد که ابزار قمار است.

علامه حلی (۶۴۸-۷۳۶):

«کل مایکون المقصود منه حراما کآلات اللهو کالعود وآلات القمار کالفایل پاورپوینت کامل شطرنج ». ^(۷)

هر چیزی که هدف از آن حرام است، مانند ابزار لهو، چون عود و ابزار قمار: فایل پاورپوینت کامل شطرنج، حرام هستند.

علامه در مختصر النافع ^(۸) و تحریر ^(۹) نیز همین فتوا را دارد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج را ابزار قمار می داند.

در منتهی می نویسد:

«فان جمیع انواع القمارحرام من اللعب بالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج.» ^(۱۰)

همه گونه های قمار، چون بازی نرد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج، حرام هستند.

در تذکره بیان دیگری دارد:

«ما اسقط الشارع منفعته لانفع له فیحرم بیعه کآلات الملاهی مثل العود والزمر وهیاکل العباده المبتدعه کالصلیب والصنم وآلات القمار کالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج ان کان رضاضها لایعد مالا و به قال الشافعی وان عد مالا فالاقوی عندی الجواز مع زوال صفه المحرمه.» ^(۱۱)

هر چیزی را که شارع سود را از آن برداشته، ارزشی ندارد. پس دادوستد آن حرام خواهد بود چون: ابزار لهو: عود و مزمار و مجسمه های پرستش: صلیب و بت و ابزار قمار: نرد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج، اگر شکسته آن، مال به شمار نیاید و شافعی نیز، همین را گفته است و اما اگر شکسته آن، مال به شمار آید، قوی به نظر من، جایز بودن است، با این شرط که شکسته آن، ابزار قمار به شمار نیاید.

این سخن علامه، به روشنی دلالت دارد که دادوستد فایل پاورپوینت کامل شطرنج از آن روی که ابزار قمار است، حرام است و اگر بشکند و دیگر ابزار قمار به شمار نیاید، دادوستد آن حلال خواهد بود.

علامه فرض حلال را در معامله فایل پاورپوینت کامل شطرنج گنجانده و آن را در این فرض جایز دانسته است.

علامه در نهایه و معتبر، نامی از فایل پاورپوینت کامل شطرنج به میان نیاورده است.

مجموع فتواهای علامه بر مدار حرام بودن معامله و بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج، به عنوان قمار دور می زند و از بازی بدون برد و باخت، ساکت است.

شهید اول (۷۳۴-۷۸۶):

«هر چیزی که مقصود از آن حرام باشد، حرام است.» ^(۱۲)

وی در دروس از فایل پاورپوینت کامل شطرنج نامی نبرده است و تنها قاعده کلی را بیان می کند.

وی، در لمعه و شهید دوم در شرح آن، در زیر عنوان کسب حرام می نویسند:

«وآلات اللهو… والصنم المتخذه لعباده الکفار والصلیب الذی یبتدعه النصاری وآلات القمار کالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج.» ^(۱۳)

از جمله چیزهای حرام ابزار لهو… و بت است که کافران آن را می پرستند و صلیب که مسیحیان آن را پدید آورده اند و ابزار قمار چون نرد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج.

از کلام این دو شهید بزرگوار، بر می آید که فایل پاورپوینت کامل شطرنج در روزگار آنان از ابزار ویژه قمار بوده است و فتوا بر حرام بودن ساختن و دادوستد بر همین مدار دور می زند. و این دو بزرگوار از بازی; فایل پاورپوینت کامل شطرنج بدون برد و باخت سخنی به میان نیاورده اند.

محقق اردبیلی (م:۹۹۳):

«الثانی ممایحرم بیعه والتکسب به: مایحرم لتحریم مایقصد به کآلات اللهو… والقمار وهو: اللعب بآلات المعده له کالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج… ودلیل تحریم الکل الاجماع. .. و معلوم تحریم التکسب بما هو المقصود منه حرام وهو اللعب المحرم والقمار والعباده مع قصد ذلک فی البیع وکذا مطلقا، الا ان یکون بحیث یمکن الانتفاع بها فی غیر ذلک المقصود فیجوز بیعه حینئذ ویمکن مطلقا ایضا اذا کان ذلک المقصود واضحا ولاشک فی بعد هذا الفرض. ودر ذیل قمار فرمود: فان جمیع انواع القمار حرام من اللعب بالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج.» ^(۱۴)

دوم از چیزهایی که خرید و فروش و کسب با آنها حرام است، چیزهایی است که هدف حرام بر آنها بار می شود، مانند: ابزار لهو… و قمار. و قمار، همانا بازی با ابزاری است که برای این کار آماده شده باشند، مانند نرد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج… دلیل بر حرام بودن همه اینها اجماع است…

ایشان در شرح این موضوع که هدف حرام چیست، می نویسد:

روشن است که حرام بودن کسب با آنچه که هدف حرام بر آن بار می شود، بازی حرام و قمار و عبادت حرام است، با این شرط که در دادوستد همین هدفهای حرام، منظور باشند. همچنین اگر در هنگام انجام دادوستد نیز این هدفها، منظور نباشند، باز هم حرام خواهد بود، مگر آن که به گونه ای باشد که استفاده و به کارگیری آنها در غیر این هدفهای حرام ممکن باشد که در این صورت، با این شرط دادوستد آنها روا خواهد بود.

همچنین شاید بگوییم دادوستد آنها، بدون آهنگ هدف حلال، جایز باشد، اگر هدف حلال روشن باشد. البته، این انگاره، کم رخ می دهد.

ایشان، حرام بودن دادوستد فایل پاورپوینت کامل شطرنج را بسته بر استفاده از آن در قمار می داند; یعنی حرام بودن بازی با فایل پاورپوینت کامل شطرنج در قمار، به دادوستد نیز سریان می یابد. پس به دید ایشان، اگر فایل پاورپوینت کامل شطرنج استفاده روا و حلالی داشته باشد، دادوستد آن، جایز خواهد بود ^(۱۵) .

از سخن وی استفاده می شود که حرام بودن موضوعی فایل پاورپوینت کامل شطرنج را نمی پذیرد.

و نیز یادآور شده است: اگر ابزار قمار، استفاده حلال هم داشته باشد، لازم نیست در هنگام دادوستد، منظور گردد و دادوستد به طور مطلق، جایز خواهد بود.

فتوا بر جایز بودن دادوستد، بستگی بر فتوا به جایز بودن استفاده از آن دارد.

آیا فتوای ایشان بر حلال بودن فایل پاورپوینت کامل شطرنج در زمان ما، که استفاده در قمار ندارد، برابر نمی شود؟

ایشان، با این که در آن زمان، استفاده از فایل پاورپوینت کامل شطرنج، در بازی و کار حلال و روا، بسیار کم پیش می آمده، فتوا بر حلال بودن داده، حال اگر در زمانی این کم، به بسیار دگرگون شود و بازی در حرام کم و در حلال، زیاد شود، آیا فتوا دگرگون نخواهد شد؟

محقق:

«الثانی مایحرم لتحریم ما قصد کآلات اللهو مثل… وآلات القمار کالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج.» ^(۱۶)

دوم از چیزهایی که به خاطر هدف حرام، حرام است، ابزار لهو است، مانند ابزار قمار: فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد.

شهید دوم (۹۱۱-۹۶۵):

«آلات اللهو ونحوها ان لم یمکن لانتفاع بها فی غیر وجه المحرم ولم یکن لمکسورها قیمه فلاشبهه فی عدم جواز بیعها لانحصار منفعتها فی المحرم وان امکن الانتفاع بها فی غیر وجه المحرم علی تلک الحاله منفعه مقصوده واشتراها لتلک المنفعه لم یبعد جواز بیعها الا ان هذا الفرض نادر.» ^(۱۷)

ابزار لهو و مانند آنها، اگر در غیر حرام، به کار بردن آنها ممکن نباشد و شکسته آنها نیز، بی ارزش باشد، بی گمان حرام خواهند بود; زیرا کاربرد آنها، ویژه حرام است.

اما اگر بهره مندی از آنها در غیرحرام ممکن باشد، هر چند به گونه شکسته و برای همین منظور حلال نیز، دادوستد شود، دور نیست که دادوستد آن جایز باشد، هر چند این انگاره کم است….

همو، در زیر عنوان قمار می نگارد:

«القمار و هو اللعب با لآلات المعده له کالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج.» ^(۱۸)

قمار، همانا بازی با ابزاری است که ویژه برد و باخت باشند، بسان: نرد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج.

روشن است که فتوای ایشان بر حرام بودن دادوستد فایل پاورپوینت کامل شطرنج، دایر مدار حرام بودن استفاده حرام از آن است.

طباطبایی (م: ۱۲۴۲) در مناهل می نویسد:

«هل یجوز بیع ما ذکر (فایل پاورپوینت کامل شطرنج و…) بقصد منفعه محلله اولا؟ فیه اشکال بین اطلاق الاکثر المنع من ذلک کالروایات المتقدمه ومن امکان دعوی انصرافه الی الغالب وهو غیر محل البحث فیبقی اصاله الصحه المستنده الی العمومات سلیمه عن المعارض و لعله لذا صار بعض الی الجواز وهو فی غایه القوه وجوز العلامه بیع ذلک مع زوال الصفه واستحسنه فی مسالک للاصل وعدم الاثم.» ^(۱۹)

آیا دادوستد آنچه که یاد شد (از جمله فایل پاورپوینت کامل شطرنج) برای بهره مندیهای حلال، جایز است، یا خیر؟

در این اشکال است، از آن روی، که بیش تر فقیهان و روایات، دادوستد را، به هر حال، ناروا دانسته اند.

شاید گفته شود: این بازدارندگی، به مورد رایج که همانا قمار باشد، برگشت دارد که محل بحث ما نیست، پس باقی می ماند اصل درستی این گونه دادوستدها که مستند ست بر عمومات بدون معارض. شاید به همین خاطر باشد که گروهی از فقیهان، فتوا به جواز داده اند. این فتوا، بسیار قوی است.

علامه نیز، دادوستد این ابزار را در صورتی که از ابزار برای حرام خارج شده باشند، جایز دانسته است.

در مسالک، دیدگاه وی، نیکو شمرده شده و به اصل و بار نشدن گناه بر این دادوستد استناد شده است.

صاحب جواهر (م:۱۲۶۶):

«ومنه القمار بلاخلاف اجده فیه بل الاجماع بقسمیه والنصوص مستفیضه او متواتره… بل قیل ان اصل القمار الرهن علی اللعب بشی ء من الآله کما هو ظاهر القاموس… نعم عن ظاهر الصحاح و… انه قد یطلق علی اللعب بها مطلقا مع الرهن ودونه ولافرق فی ذلک بین الفایل پاورپوینت کامل شطرنج والنرد وبین غیرهما من افراده… ونحوها مما اعتید المقامره به سابقا اولاحقا. اما اذا یعتد المقامره به فالظاهر عدم حرمته مع عدم الرهان للاصل وانصراف ادله المقام الی غیره، والسیره القطعیه من الاعوام والعلماء فی المغالبه بالابدان وغیرها… بل ومع الرهان ایضا وان حرم هو لانه اکل مال بالباطل دونه… ودعوی انه من اللعب واللهو المشغول عنهما المؤمن یدفعه منه کونه من اللعب المحرم اذ لاعموم بل ولا اطلاق علی وجه یصلح لشمول ذلک.» ^(۲۰)

از چیزهای حرام، قمار است، بدون آن که نظر مخالفی دیده باشم، بلکه اجماع محصل و منقول و روایات پراکنده و منتشر شده [مستفیض]، بلکه خبر سینه به سینه گفته شده [متواتره] بر حرام بودن آن دلالت می کنند…. گفته شده است:

اصل قمار، همان رهن گذاشتن در بازی با ابزار قمار است، چنانکه کتابهای قاموس و… دلالت می کنند… بله ظاهر کتابهای صحاح و… این است که گاهی به بازی با ابزار قمار نیز، قمار گفته می شود، چه با رهن باشد و چه بدون آن. فرقی در این مورد بین فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد و غیر آن دو از ابزار قمار نیست، از چیزهایی که وسیله رایج قمار از گذشته بوده و یا در زمان حاضر رایج شده است. اما اگر وسیله رایج قمار نباشد، ظاهر آن است که بدون «رهن » حرام نیست، به دلیل اصل و برگشت دلیلهای حرام بودن از این مورد و همچنین سیره قطعیه مردم و علما بر جایز بودن مسابقه های زورآزمایی بدنی و…

بلکه با برد و باخت نیز می توان گفت جایز است، هر چند تنها برد و باخت حرام است; زیرا به دست آوردن مال، با ابزار باطل است و بازی آن، حرام نیست.

این ادعا که این مورد مصداق لهو و بازی است که مؤمنان از آن باز داشته شده اند، درست نیست; زیرا قبول نداریم که از گونه بازی حرام باشد; زیرا دلیل فراگیر و مطلقی نداریم که این مورد را در بر بگیرد.

ملاک حرام بودن در کلام ایشان، دو چیز بود: یکی بازی با ابزار ویژه قمار، هر چند بدون برد و باخت و دیگر بازی قماری، هر چند با ابزار غیر رایج در قمار باشد که هیچ کدام از این دو ملاک، در مورد فایل پاورپوینت کامل شطرنج در زمان حاضر صدق نمی کند; زیرا نه از ابزار رایج در قمار است و نه بازی قماری با آن می شود.

ایشان در مقام استدلال، روایاتی را که اشاره دارند ، هرگونه بازی حرام است، رد کرده با این بیان که ما دلیل بر حرام بودن بازی از هرگونه آن، نداریم.

هر چند از جمله: «سابقا او لاحقا» در سخن ایشان، این مطلب فهمیده می شود که وی بازی با ابزاری که در گذشته در قمار کاربرد داشته و اکنون موضوع آن دگرگون شده، حرام می داند; اما فراز بعدی این احتمال را رد می کند; چرا که ایشان بازی قماری با غیر ابزار قمار را جدا کرده و اصل بازی را جایز و گرفتن پول را حرام دانسته است.

نراقی نیز، همان سخن و فتوای علامه در قواعد و تذکره را در کتاب خود آورده است. ^(۲۱)

خوانساری:

«فهنا مسائل اربع لان اللعب قد یکون بآلات القمار مع الرهن وقد یکون بدونه والمغالبه بغیر آلات القمار قد یکون مع العوض وقد یکون بدونه.

فالاولی اللعب بآلات القمار مع الرهن ولا اشکال فی حرمته وحرمه العوض للاجماع والاخبار.

الثانیه اللعب بآلات القمار من دون رهن قد یشک فی حرمته حتی مع صدق القمار من جهه الانصراف الی ما کان مع الرهن.» ^(۲۲)

در این جا چهار مساله وجود دارد: زیرا بازی با ابزار قمار، گاهی با برد و باخت است و گاهی بدون آن و بازی با غیر ابزار قمار نیز، گاهی با بردوباخت و گاهی بدون آن.

اما قسم نخست، بی گمان حرام است. اما حرام بودن قسم دوم; یعنی بازی با ابزار قمار بدون برد و باخت، مورد تردید است، حتی جایی که قمار نیز صدق کند; زیرا دلیلها به جایی برگشت دارند که برد و باخت وجود داشته باشد.

روشن شد که ایشان، حرام بودن بازی با ابزار قمار را بدون بردوباخت، محل تردید دانسته است; یعنی بر فرض که فایل پاورپوینت کامل شطرنج از ابزار قمار هم باشد، بازی آن بدون بردوباخت اشکال دارد، چه رسد که از ابزار قمار بودن نیز خارج شده باشد، همان گونه که فایل پاورپوینت کامل شطرنج چنین است.

خویی:

«اقول قد اتفقت کلمات الاصحاب علی حرمه بیع آلات القمار بل فی المستند دعوی الاجماع علیها محققا بعد ان نفی عنها الخلاف اولا.

ثم ان مورد البحث هنا مایکون معدا للمقامره والمراهنه کالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج و نحوهما مما یعد آله للمقامره والا فلاوجه لحرمه بیعه وان اتفقت المقامره به فی بعض الاحیان.» ^(۲۳)

فقیهان شیعه، بر حرام بودن دادوستد ابزار قمار، اتفاق دارند، بلکه در مستند، پس از آن که یادآوری شده، اختلافی در این مطلب نیست، ادعا شده که موضوع اجماعی است.

مورد بحث در این جا آن دسته ابزاری است که برای قمار تهیه شده باشد، چون فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد و همانند اینها از چیزهایی که ابزار رایج قمارند و اگر نه، دلیلی بر حرام بودن نداریم، هر چند گاهی با آن قمار بازی شود.

در این سخن نیز، فایل پاورپوینت کامل شطرنج از ابزار ویژه قمار دانسته شده است. اما اگر فایل پاورپوینت کامل شطرنج از ابزار ویژه برای قمار، خارج شد، باید گفت: سخن ایشان آن را در بر نمی گیرد، هر چند در موضوع بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج، بدون قمار سخنی نگفته است.

شماری از فقها استفاده از ابزار قمار، حتی بدون برد و باخت را حرام دانسته اند. موضوع حرام بودن در این گونه فتواها، بر محور برد و باخت و یا استفاده از ابزار ویژه قمار دور می زند. سرچشمه این فتوا، همان سخنی است که درپاره ای از کتابهای لغت در معنای قمار آمده است:

الف. پولی که برای بردوباخت تعیین می شود.

ب. بازی با ابزار قمار، هر چند بردوباختی در میان نباشد.

شیخ انصاری و صاحب جواهر به این دو معنی اشاره کرده اند و فتوای صاحب جواهر، بر حرام بودن بازی با ابزار قمار، بر همین معنی استوار است.

و شماری از معاصران که بر حرام بودن استفاده از فایل پاورپوینت کامل شطرنج، هر چند بدون بردوباخت، فتوا داده اند از این روی بوده است که فایل پاورپوینت کامل شطرنج را از ابزار رایج قمار می دانسته اند و گرنه بر حرام بودن موضوعی آن، هیچ کسی فتوا نداده است. یعنی به طور دقیق، همان فتوای صاحب جواهر که بازی با ابزار ویژه قمار، هر چند بدون بردوباخت و بازی قماری هر چند با ابزار غیر قماری، حرام است.

و گفتیم که هیچ کدام از این دو مورد، بازی با فایل پاورپوینت کامل شطرنج در روزگار کنونی را در بر نمی گیرد.

نتیجه بیان دیدگاهها

۱. از فایل پاورپوینت کامل شطرنج در فصل کسبها و دادوستدهای حرام و در ذیل عنوان دادوستد ابزار حرام و قمار بحث کرده اند و از آن روی بر حرام بودن دادوستد فایل پاورپوینت کامل شطرنج فتوا داده اند که کار حرام، یعنی قمار با آن انجام می شود. و بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج را از آن جهت که قمار است، حرام دانسته اند. و فتوای بر حرام بودن، چه در معامله و چه در بازی، بر مدار قمار دور می زند.

۲. دلیل قرآنی و روایی فقیهان بر حرام بودن دادوستد و بازی با فایل پاورپوینت کامل شطرنج، همان آیات و روایاتی هستند که بر حرام بودن قمار دلالت می کنند.

۳. فتوا بر حرام بودن بازی با فایل پاورپوینت کامل شطرنج، تا زمان صاحب مفتاح الکرامه بر مدار بازی قماری بوده و از زمان وی به بعد، بر مدار بازی با ابزار رایج در قمار دور می زده است.

۴. بسیاری از فقیهان تفصیل داده اند و اشاره کرده اند که استفاده از ابزار قمار در راههای حلال و غیر قمار جایز و حلال است.

۵. فایل پاورپوینت کامل شطرنج در تمام روزگار پیشین و همچنین در نزد بسیاری از فقیهان معاصر، از ابزار رایج قمار بوده و کاربردی در غیر قمار نداشته و اگر داشته بسیار اندک بوده است.

۶. هیچ فقیهی بر حرام بودن بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج به طور تعبدی و موضوعی فتوا نداده است.

هیچ فقیهی فتوا نداده که بازی با ابزاری که در گذشته در قمار کاربرد داشته و اکنون چنین کاربردی ندارد، حرام است. و کلام صاحب جواهر نیز، بر این مطلب دلالت نداشت.

۷. فتوای فقیهان در موضوع فایل پاورپوینت کامل شطرنج، برحرام بودن دادوستد و بازی قماری دور می زد و هیچ کسی در مورد بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج در غیر قمار و با فرض خارج شدن آن از ابزار قمار، بحث نکرده و فتوا بر حرام بودن نداده است. در نتیجه ما اجماعی بر حرام بودن بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج به طور مطلق نداریم.

بله، ما در دو موضوع اجماع داریم.

الف. حرام بودن قمار.

ب. فایل پاورپوینت کامل شطرنج از ابزار رایج و ویژه، قمار بوده است.

برحرام بودن موضوع نخست، آیات و روایات بسیاری دلالت می کنند و برای ثابت کردن آن نیازی به اجماع نیست.

اجماع در مورد دوم موضوعی است و اجماع بر ثابت کردن موضوع، از دایره حکم خارج است وآنگهی مطلبی را در مورد بحث ما ثابت نمی کند.

بر فرض که بر حرام بودن بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج، به طور مطلق اجماع داشته باشیم، این اجماع برخاسته از روایات است و در این صورت، اجماع مدرکی است و حجت نیست، با این که گفتیم چنین اجماعی نیز وجود ندارد.

فتوای فقها بر حرام بودن فایل پاورپوینت کامل شطرنج، بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج را در زمان کنونی، در بر نمی گیرد.

موضوع فتوای فقها بر حرام بودن فایل پاورپوینت کامل شطرنج، بازی قماری بوده است و اکنون مصداق ندارد.

و نیز فتوای فقیهان بر حرام بودن موضوعی فایل پاورپوینت کامل شطرنج و همچنین برحرام بودن استفاده از ابزاری که در گذشته در قمار کار برد داشته و موضوع آن، اکنون دگرگون شده، دلالت نمی کند، پس اجماعی بر حرام بودن بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج در شرایط کنونی نداریم.

دیدگاه اهل سنت درباره فایل پاورپوینت کامل شطرنج

فقهای اهل سنت، درباره فایل پاورپوینت کامل شطرنج و بازی با آن، دیدگاههای گوناگونی دارند: شماری بازی با آن را به طور مطلق حرام دانسته اند و شماری بازی قماری آن را حرام و بدون بردوباخت را جایز دانسته اند و شماری هم به کراهت نظر داده اند.

ملاک حرام بودن بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج در نزد کسانی که بر حرام بودن فتوا داده اند، دو چیز است:

۱. باطل بودن که از یاد خدا باز می دارد و دلیل آن روایاتی است که بر حرام بودن بازماندن از یاد خدا به گونه فراگیر و یا در خصوص فایل پاورپوینت کامل شطرنج دلالت می کند.

۲. قماری بودن. چون بازی با فایل پاورپوینت کامل شطرنج قماری است، حرام خواهد بود.

مالکیان، همه مسابقه ها را با دو شرط جایز دانسته اند:

۱. بردوباختی در میان نباشد.

۲. هدف، تواناسازی بدن برای انجام واجبات و جهاد در راه خدا باشد. اگر هدف، تنها چیره شدن بر دیگری و «لهو» باشد، حرام است.

اینان، بازی با فایل پاورپوینت کامل شطرنج و نرد را از قسم لهو دانسته و بدون گذاشتن رهن نیز حرام می دانند:

«اما اذا کان الغرض منه المغالبه والتلهی فانه حرام ویحرم اللعب بالنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج ولو بغیر عوض.» ^(۲۴)

هر گاه غرض از مسابقه، تنها چیره شدن و لهو باشد، حرام است. بازی با نرد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج، هر چند بدون بردوباخت، جایز نیست.

این دو شرط مالکیان به این دو مطلب بر می گردد: یکی قمار نباشد، دیگری کار بی فایده نباشد. به دیگر سخن مسابقه ای که فایده عقلایی داشته باشد حلال و گرنه حرام است و بازی با فایل پاورپوینت کامل شطرنج بدون «رهان » از نمونه آشکار لهو و حرام است.

اگر این دو شرط مالکیان را بپذیریم، باید بگوییم بسیاری از مباحها نیز، حرام است، در حالی که هیچ فقیهی چنین فتوایی نداده است.

شافعیان، تمام مسابقه ها را به شرط آن که در جنگ فایده داشته باشد، جایزدانسته اند:

«القاعده عند الشافعیه جواز المسابقه بکل نافع فی الحرب وتحل المصارعه والمسابقه فی السباحه… ولعب الفایل پاورپوینت کامل شطرنج والکره وحمل الاثقال والمشابکه بالاصابع فکل هذا یحل بدون عوض.» ^(۲۵)

قانون در نزد شافعیه آن است که مسابقه در هر موردی که در جنگ فایده داشته باشد، جایز است. تند دویدن و مسابقه در شنا… و بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج و توپ و برداشتن وزنه و در هم کردن انگشتان، تمام اینها، بدون بردوباخت جایز است.

پس شافعیان نیز، مسابقه ها را با دو شرط: نداشتن بردوباخت و داشتن فایده برای جنگ، جایز می دانند و فایل پاورپوینت کامل شطرنج را از مواردی بر شمرده اند که فایده دارد.

فتوای شافعیان بر اساس روایاتی است که در باب سبق و رمایه آمده است. چون کاربرد آن موارد، بیش تر، در جنگ بوده است، همین را ملاک حلال بودن دانسته اند که هر مسابقه ای که در جنگ مفید باشد، حلال است.

فتوای شافعیان با مالکیان، از این جهت فرق دارد که شافعیان ملاک حلال بودن را فایده داشتن در جنگ، می دانند و فایل پاورپوینت کامل شطرنج را از نمونه های آشکار آن و جایز شمرده اند.

اگر ما ملاک حلال بودن را فایده داشتن بدانیم، چه لزومی دارد که فایده را به جنگ ویژه کنیم. باید بگوییم: هر چیزی که فایده خردمندانه داشته باشد، حلال است.

فتوای حنفیان، همان فتوای شافعیان است، جز در مورد فایل پاورپوینت کامل شطرنج که حرام می دانند و قاعده را چنین بیان می کنند:

«وانما یجوز کل ذلک بشرط قصد الریاضه وتقویه البدن، لابقصد التسلیه وقطع الوقت.» ^(۲۶)

تمام اینها برای ریاضت و تواناسازی بدن، جایز است، نه به قصد تفریح و گذراندن وقت.

حنفیان که فایل پاورپوینت کامل شطرنج را از دیگر ورزشها جدا کرده اند، به خاطر روایاتی است که بر حرام بودن آن دلالت دارند.

حنبلیان نیز، مسابقه ها را برای تواناسازی نیروهای جنگ جایز و بازی بدون فایده را حرام شمرده اند:

«ویکره الرقص و مجالس الشعر وکل مایسمی لعبا کاللعب بالطاب والنقیله والنرد والفایل پاورپوینت کامل شطرنج وکل ما افضی الی محرم فهو حرام اذا لم یکن فیه مصلحه راجحه.» ^(۲۷)

رقص و مجالس شعر و هر چیزی که «لعب » نامیده می شود، چون گوی و نقیله و نرد و فایل پاورپوینت کامل شطرنج مکروه است. هر چیزی که به حرام بینجامد، اگر مصلحتی برتر و جود نداشته باشد حرام است.

در این کلام، هر چند از بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج به کراهت تعبیر شده است، اما صاحب نظران اهل سنت این کراهت را به معنای حرام بودن دانسته اند. ^(۲۸)

دکتر وهبه زهیلی از علمای معاصر اهل سنت، درباره فایل پاورپوینت کامل شطرنج، بحث مفیدی دارد که در این جا نقل می کنیم:

«اللهو و اللعب:

الف: یحرم بالاتفاق کل لعب فیه قمار و هو ان یغنم احدهما ویغرم الآخر لانه من المیسر.

ب: وماخلا من القمار وهو اللعب الذی لاعوض فیه من الجانبین ولا من احدهما فمنه ما هو محرم ومنه ما هو مباح، لکن لایخلو کل لهو غیر نافع من الکراهه. لما فیه من تضییع الوقت والاشتغال عن ذکر الله وعن الصلاه وعن کل نافع مفید.

فاما المحرم فهو اللعب بالنرد… فمن تکرر منه اللعب به لم تقبل شهادته سواء لعب به قمارا او غیر قمار وهذا باتفاق المذاهب الاربعه لانه ان لم یقام فهو عبث ولهو وقال علیه السلام: کل شی ء لیس من ذکر الله فهو لهو ولعب.

و یحرم عند الجمهور غیر الشافعیه ایضا الفایل پاورپوینت کامل شطرنج: قال علی «رض » الفایل پاورپوینت کامل شطرنج من المیسر.

وقال الشافعیه: یکره اللعب بالفایل پاورپوینت کامل شطرنج لانه لاینتفع به فی امر الدین ولا حاجه تدعو الیه فکان ترکه اولی ولایحرم لانه روی اللعب به عن ابن عباس و ابن الزبیر و ابی هریره و سعید بن المسیب. اذ لم یرد نص بتحریمه ولاهو فی معنی المنصوص والاصل فی الاشیاء الاباحه. وقیل: فیه تشحیذ الخواطر وتذکیه الافهام.» ^(۲۹)

۱. لهو و لعب: هر بازی که در آن قمار باشد، حرام است به اتفاق همه مذاهب. و قمار در جایی صدق می کند که در بازی، یکی سود ببرد و دیگری ببازد.

۲. بدون بردوباخت: بازی که قمار نباشد، از دو حال خارج نیست، یا حلال است و یاحرام. هر چند هر بازی که سود نداشته باشد مکروه است; زیرا از یاد خدا و نماز و از هر کار دیگری که سود دارد، باز می دارد.

از بازیهای حرام، بازی نرد است.

پس کسی که بارها بازی کند، از عدالت می افتد، چه به عنوان قمار، بازی کند و یا بدون قمار. مذاهب چهارگانه، بر این فتوا اتفاق نظر دارند; زیرا هر چند قمار بازی نکرده، لکن کار بیهوده انجام داده است و پیامبر فرمود:

«هر چیزی که ذکر خدا نیست، لهو و لعب است.»

همچنین بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج در نزد تمام مذاهب، جز شافعیان حرام است; زیرا علی(ع) فرمود: «فایل پاورپوینت کامل شطرنج از قمار است.»

اما شافعیان بازی فایل پاورپوینت کامل شطرنج را مکروه دانسته اند و برای دیدگاه خود چنین استدلال کرده اند: چون در امور دین فایده ندارد و نیازی هم به بازی آن نیست، پس بهتر است ترک شود، اما حرام نیست، به این دلیلها:

الف. شماری ازمسلمانان صدر اسلام، چون: ابن عباس و ابن زبیر و ابوهریره و سعیدبن مسیب با فایل پاورپوینت کامل شطرنج بازی می کرده اند.

ب. دلیل نقلی نیز بر حرام بودن فایل پاورپوینت کامل شطرنج نداریم.

ج. و مصداق موردی هم نیست که دلیل بر حرام بودن آن آمده است.

د. قاعده اولیه در چیزها، مباح بودن است.

ه. فایل پاورپوینت کامل شطرنج برای تیزهوشی و زیرکی سودمند است.

از سخن دکتر وهبه زحیلی استفاده می شود که هر لهو و لعبی حرام است و یا به دیگر سخن، هر چیزی که سود نداشته باشد، حرام خواهد بود. برای ثابت کردن این مطلب، به حدیث نبوی(ص) استناد جسته که فرمود: «هر چیزی که یاد خدا نیست لهو است. »

این برداشت از روایت، درست نیست، زیرا نمی توانیم بگوییم هر لهوی حرام است که دلیل بر حرام بودن آن نداریم.

اما این استدلال شافعیان که شماری از مسلمانان، بازی می کرده اند نیز، مورد پذیرش نیست; زیرا ثابت نشده است و افزون بر این، کار شماری از م