فایل پاورپوینت کامل مقدمه ای بر سنخ شناسی راست در ایران؛ گفت وگو با محسن هجری

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مقدمه ای بر سنخ شناسی راست در ایران؛ گفت وگو با محسن هجری :

چشم انداز ایران ، ش ۹

چکیده: طبقه راست – نه جناح راست – در ایران از یک پایگاه گسترده ملی برخوردار است و شاخص های آن اسلام رساله ای، تجارت و فردگرایی است . اما جناح موسوم به راست که به غلط خود را نماینده طبقه راست می خواند، از چهار طیف مختلف تشکیل شده است که باید با هر کدام برخوردی مناسب صورت گیرد .

نشریه چشم انداز ایران با مدیریت لطف الله میثمی در شماره های پیشین خود نیز به تحلیل و سنخ شناسی جریان راست در ایران همت ویژه داشته است . ^(۱) این شماره، ویژه بررسی کودتای ۲۸ مرداد است .

شناخت گرایش های گوناگون سیاسی و فکری در ایران، همواره مقوله مورد توجه صاحب نظران بوده است; اما به نظر می رسد از دید جامعه شناختی و به ویژه به جهت تنویر افکار عمومی و راهبردی کردن این موضوع، توجه کافی به آن نشده است . در این میان، شناخت واقعی جریان راست در ایران از جایگاهی ویژه برخوردار است . آنچه ما را بر آن داشت تا در شرایط کنونی به این موضوع بپردازیم، نقص های جدی موجود در شناخت این جریان در جامعه و حتی در میان نخبگان سیاسی است .

در سنخ شناسی باید ویژگی ها، راهکارها، مبانی فکری، هویت طبقاتی و بروز جریان هایی را که در صحنه حضور دارند، در عرصه سیاسی – اجتماعی بررسی کنیم; بنابراین سنخ شناسی جناح راست اولا باید مبتنی بر یک سلسله مبانی انجام شود و ثانیا با یک سلسله از واقعیت های جاری آنها مطابقت داشته باشد . «جناح » یک واژه سیاسی است; پس من اصطلاح «طبقه » را به کار می برم . دلمشغولی های طبقه راست در درجه اول، دغدغه های فکری است . آنها واقعا از یک شخصیت و هویت «رساله ای » برخوردارند و واقعا مقید هستند که احکام فقهی را در زندگی روزمره راهنما قرار دهند . با این شاخص «اسلام رساله ای » می بینیم که همین تعریف در مورد بسیاری از آحاد جامعه ایران صدق می کند . از این جنبه، راست یک پایگاه عظیم اجتماعی دارد . نوگرایی دینی در جامعه ایران در حال رشد است; ولی من اعتقاد ندارم که توانسته باشد در جزئیات زندگی اجتماعی جای سنت را بگیرد . با این تحلیل باید از ساده اندیشی نسبت به طبقه راست ایران خارج شویم و از این گمان که ما با چند روزنامه طرف هستیم پرهیز کنیم .

با تضادهای موجود میان نوگرایی و سنت، در حقیقت این طبقه در حال پوست اندازی است . راست دچار بحران شده و با ارزش های گذشته اش معضل پیدا کرده است و حالا رویکردی به ارزش های جدید دارد . این بحران گسترده است و تردید نسبت به اجرای احکام، نه تنها بچه ها، که همه خانواده ها را شامل می شود . آنها در عمل به رساله و پیدا کردن مرجع تقلید دچار مشکل شده اند . در عین حال، هنوز هم طبقه راست – نه جناح راست – یک طبقه ملی و گسترده است که شامل بسیاری از آحاد اجتماع و در برگیرنده بسیاری از رفتارها، الگوها، شخصیت ها و مبانی فکری است . شاید کمتر کسی بتواند بگوید که من می توانم مستقل از طبقه راست در ایران فکر کنم . مثلا برخی از نوگراها با همه بحث هایی که در مورد حجاب انجام می شود، چادر مشکی را بر مانتو ترجیح می دهند . روی آوردن به امام رضا علیه السلام و نذر کردن و طلب شفاعت و … مساله چند پیرزن و پیرمرد نیست; بلکه مساله عمومی است .

مشکل این است که ما وقتی به طبقه راست فکر می کنیم، تنها هفت میلیون نفر را در نظر می گیریم; حال آن که بسیاری از کسانی که به آقای خاتمی رای دادند، بر اساس الگوهای فکری و رفتاری یادشده، جزء طبقه راست هستند . مهم ترین شاخصه های طبقه راست، گرایش به اسلام رساله ای و گرایش به تجارت است . تجارت در ایران یک ویژگی ملی است . همه دوست دارند کارهایی احت با سود بسیار زیاد انجام دهند . هنوز هم کار تولیدی در ایران پا نمی گیرد .

طبقه راست یک ویژگی دارد که ما به آن «اسلام فردی » می گوییم . روحیه فردگرایی در جامعه ایران، یک روحیه ملی است . هم اکنون نیز کمتر کسی از تحصیل کردگان و مدیران کشور را می توان یافت که اعتقاد به کار جمعی و تشکیلاتی داشته باشد .

جناحی که نام خود را «جناح راست » گذاشته است، نماینده واقعی این طبقه نیست . اگر بخواهیم ساز و کارهای باندی و جناحی را کنار بگذاریم و اجازه بدهیم این طبقه رشد طبیعی خودش را داشته باشد و بروز پیدا کند، می بینیم نمایندگان سیاسی – اجتماعی این طبقه، دیگر این افراد نخواهند بود .

در روحانیت و نظام مرجعیت، این طبقه تا قبل از انقلاب اعتقاد داشت که اساسا یا نباید تا ظهور امام زمان (عج) در مسائل سیاسی دخالت کرد و یا دخالت در مسائل سیاسی را باعث آلودگی روحانیت می دانست . آقای بروجردی معتقد بود که روحانیت توان دخالت در مسائل سیاسی را ندارد; به خاطر این که نتوانسته است خودسازی کند . امام در کتاب ولایت فقیه هم همین اعتقاد را نسبت به روحانیت دارند و دادگاه ویژه روحانیت هم یک جنبه اش برای کنترل این جریان بود . حالا هم نمایندگان سالم این طبقه روی همین موضوع تاکید می کنند که حضور روحانیت در صحنه اجرایی کشور به میزان زیادی موجب آلودگی آنان شده است .

بنابراین اگر ما بین طبقه راست و آن جناحی که خود را به عنوان نماینده این طبقه معرفی می کند مرزبندی نکنیم، با همان سوء استفاده هایی مواجه خواهیم شد که در کودتای ۲۸ مرداد از طبقه راست صورت گرفت . در آن زمان، جناح کودتاچی با سوء استفاده از دلمشغولی های طبقه راست این طور جلوه داد که حکومت مصدق قرین با بی دینی و الحاد است و امروز هم با همین بهانه سعی دارد شخص آقای خاتمی را از میدان به در کند . البته در آن زمان دغدغه حاکمیت، کمونیست ها بود و از این جهت دغدغه غرب و طبقه راست یکی بود; ولی حالا یکی از محذورات بزرگ اینها همین است که این جناح احساس می کند که شعار بسیج کننده در سطح بین المللی ندارد . مثلا اگر الآن مطرح کنید که جامعه ما در معرض خطر فروپاشی اخلاقی است، غرب با شما همراه نخواهد شد .

پایگاه طبقه راست در بازار نیز در همین راستا قابل تحلیل است . پس از انقلاب، واردات از بازاریان گرفته شد و به باندهایی که به ساختار قدرت متصلند منتقل گشت . الآن جو غالب بازار هم مثل روحانیت معتقد است که یک جناح سوء استفاده چی با تمسک به دین امکانات را می بلعد . اتفاقا یکی از نگرانی های بزرگ جناح موسوم به راست از دوم خرداد به بعد، این بوده که طبقه راست دیگر نسبت به رهبرانش حرف شنوی ندارد و به نمایندگان سیاسی خود رای نمی دهد . اگر کسی واقعا به منافع طبقه راست وفادار باشد، به مالکیت ها احترام می گذارد، سعی می کند امکان تجارت را برای همه فراهم کند، احکام رساله مثل ربا و دروغ رعایت شود و … . اگر این کارها را بکند، از حمایت ملی برخوردار خواهد شد . به نظر من، الآن طبقه راست در ایران معتقد است که فردی مثل آقای خاتمی می تواند حامی منافعش باشد; چون احساس می کنند در این ۲۰ سال به هویت فردیشان بی احترامی شده است . آنها معتقدند که ساختار سیاسی نباید در زندگی شخصی آدم دخالت کند و ما باید خودمان آزادانه مرجع تقلیدمان را انتخاب کنیم . شعار ما در متن انقلاب این بود که دین را در عرصه اجتماع جاری کنیم . عرصه های اجتماعی دین، تحقق عدالت اجتماعی و جلوگیری از رباخواری، اختلاس، پورسانت و … است; ولی الآن می بینید که ساختار سیاسی ما در عرصه های خصوصی دخالت می کند و این مساله مورد تنفر طبقه راست ایران است .

اما جریانی که جناح موسوم به «راست » خوانده می شود، از طیف های مختلف تشکیل یافته است که برخورد با آنها نمی تواند یکسان باشد . نخستین طیف، یک جریان معرفتی است که واقعا دغدغه اسلام، ارزش ها و اخلاقیات را دارد . در این طیف عناصر صادقی هستند که حتی اگر در مقاطعی دچار اشتباه شوند، وقتی متوجه می شوند، در بازی های سیاسی دخالت نمی کنند . بسیاری از اینها با روش های سیاسی جناح راست مخالفند و اگر اطمینان پیدا کنند که روند تحولات و اصلاحات منجر به بی دینی و حذف روحانیت نخواهد شد، بخش عظیمی از آنها از این جناح فاصله خواهند گرفت . پس روند تحولات باید به گونه ای باشد که اینها را به این آرامش خاطر برساند .

طیف دوم جریانی است که دنبال امتیازات سیاسی و اجتماعی است . این طیف اگر تضمین پیدا کند که از معادلات حذف نمی شود و می تواند در ساختار جدید نیز حیات و مسؤولیت داشته باشد، از آن جناح جدا می شود . وجود چنین طیفی در نظام های سیاسی، امری طبیعی است .

طیف سوم کسانی هستند که ادعای رهبری دارند و حتی احتمال دارد که به طور مثال مقام رهبری را هم به چالش بکشند . این طیف، برخلاف گروه دوم، هر قدر هم در برابرشان عقب نشینی کنید راضی نمی شوند .

طیف چهارم باند خطرناکی است که با باندهای ترانزیت مواد مخدر و باندهای جهانی سرمایه داری در قضایای پورسانت گیری و ربا خواری فعال است . اینها اگر احساس کنند که روزی جناح راست نمی تواند آنها را ارتزاق کند، این خطر وجود دارد که بیایند و بخش هایی از جناح دوم خرداد را آلوده کنند . این طیف از طیف سوم هم خطرناک تر است; چون طیف سوم ناچار است که برنامه ارائه دهد و صلاحیت و مشروعیت خود را اثبات کند; ولی طیف چهارم که یک باند مافیایی است فقط نیازمند کانالی برای انجام معاملات غیرقانونی و پروژه های مخفی است .

بنابراین ما با چهار طیف مواجه هستیم: