فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام

فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل موانع رشد و توسع? اقتصاد در اندیش? امیرمومنان علی علیه السلام :

مقدمه

اقتصاد در هر جامعه ای مانند خون است در بدن. یک اقتصاد سالم همانند خون سالم است، و اقتصاد ناسالم همانند خون کثیف و آلوده، تمام بدن را آلوده می کند. گرچه خون، تمام وجود انسان را تشکیل نمی دهد؛ ولی یک رکن مهم حیات و هستی ماست و همان گونه که نوسانات سلامت و بیماری ما، در خونمان منعکس می شود و از طریق میزان فشار خون و ترکیبات مختلف آن قابل تشخیص است، نوسانات سلامت و بیماری یک جامعه با بررسی وضع اقتصادی آن جامعه از جهات زیادی قابل پیش بینی است (مکارم شیرازی، بی تا، ص۲۱۹).

ابونصر فارابی جامعه ای را ایده آل می داند که در آن ایمان و اعتقاد به خدا و معاد، یعنی همان چیزی که ما آن را متافیزیک می نامیم پایه و موتور حرکت دهند فعالیت های اقتصادی باشد. در مقابل جوامعی که اقتصاد را از اخلاق جدا می کنند و این موتور قوی را از رفتار اقتصادی مردم می گیرند، به نظر وی از مدین فاضله بسیار دورند (فارابی، ۱۳۶۱، ص ۲۷۸۲۷۹).

توسعه اقتصادی در جامع اسلامی وقتی محقق خواهد شد که افراد آن جامعه همیشه به تعالیم روح بخش الهی، و قوانین و مقررات دین مبین اسلام در مسائل اقتصادی و مدیریتی که همان سنت پیامبر اکرم(ص) و ائم اطهار(ع) است، احترام بگذارند و خالصانه به آنها عمل کنند. آن گونه که امیرمؤمنان علی(ع) می فرماید: «اِستَتِمُّوا نِعَمَ اللهِ عَلَیکُم بِالصَّبرِ عَلی طاعَتِهِ وَالمُحافَظَهِ عَلَی ما استَحفَظَکُم من کِتابِهِ» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۲، ص۱۴۲۴)؛ نعمت های خدا را بر خود به وسیل صبر بر طاعت او و محافظت بر آنچه از شما نگهداری آن را (با عمل به احکام و تعظیم و توقیر آن) نسبت به کتابش خواسته، تمام گردانید.

اما در مقابل، برخی افراد سودجو برای رسیدن به اهداف خود از این قوانین سوءا ستفاده می کنند و در جهت مخالف با تعالیم اسلامی گام برمی دارند که عمل آنها باعث رکود اقتصاد و فروپاشی آن خواهد شد.

اسلام برخلاف نظام سرمایه داری معتقد نیست که معضل موجود، مسئل طبیعت و کمبود منابع طبیعی است؛ زیرا ملاحظه می کند که طبیعت قادر است هم نیازهای زندگی را که عدم تأمین آن منجر به پیدایش معضل حقیقی در زندگانی انسان می شود، تضمین کند. کما اینکه اسلام همچون مارکسیسم معتقد نیست که معضل، تضاد بین شکل تولید و روابط توزیع است؛ بلکه از دیدگاه اسلام معضل واقعی قبل از هر چیز به خود انسان مربوط می شود، نه به طبیعت یا به شکل تولید (صدر، ۱۳۶۰، ص۳۸۶). در حقیقت نقش نیروی انسانی در تولید و ایجاد سرمایه بسیار مهم است.

بنابراین، در نظام اقتصادی اسلام موانع بسیاری ازجمله موانع اخلاقی، اجتماعی، رفتاری یا عملی و مدیریتی وجود دارد، که جامع اسلامی با استعانت از خداوند متعال و با شناخت و غلبه بر این مشکلات می تواند به اهداف و آرمان های والای خود برسد.

آنچه ضرورت پرداختن به این موضوع را آشکار می سازد، ازیک سو، نامگذاری سال ۱۳۹۸ از طرف مقام معظم رهبری به عنوان سال رونق تولید و از سوی دیگر فشارها و تحریم های کشورهای استعمارگر غربی بر کشور ما ایران اسلامی است. هدف از نگارش مقال حاضر آن است که موانع رشد و توسعه اقتصاد در اندیش امیرمؤمنان علی(ع) مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد؛ تا جوامع اسلامی بتوانند با شناخت موانع و غلبه بر آنها، راه را برای گام نهادن در پله های ترقی و تکامل اقتصاد طی کنند و به این پرسش پاسخ گویند که در اندیش امیرمؤمنان علی(ع) چه موانع و مشکلاتی در رشد و توسع اقتصاد مؤثرند؟

با توجه به اهمیت تحقق استقلال اقتصادی در اندیش امیرمؤمنان(ع)، کتاب ها و مقالات متعددی در این زمینه به رشت تحریر درآمده است. ازجمله کتاب مبانی، الزامات و موانع جهاد اقتصادی (لیراوی و همکاران، ۱۳۹۲)، به موانع اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی جهاد اقتصادی اشاره می کنند و نتیجه می گیرند که در راه تحقق جهاد اقتصادی موانع زیادی، همچون تکیه کردن بر منابع مطالعاتی نامطمئن، نداشتن شجاعت در تصمیم گیری، برخورد شعاری و شناخت نادرست اقتصاد اسلامی نقش دارند.

کتاب جهاد اقتصادی از منظر مقام معظم رهبری (عیوضی، ۱۳۹۲)، به آسیب های دولتی و مردمی در جهاد اقتصادی پرداخته و بیان می دارد که شناخت و توجه به این آسیب ها می تواند رهپویان راه را از مبتلا شدن به آنها مصون دارد.

مقال «امنیت اقتصادی از دیدگاه امام علی(ع) با تأکید بر عهدنامه مالک اشتر» (خسروی و لک زایی، ۱۳۹۵)، در راه تحقق امنیت اقتصادی موانعی همچون فقدان عدالت اقتصادی، تبعیض و نابرابری، ربا، احتکار و… را ذکر کرده و به این نتیجه رسیده که اقتصاد زمانی پویا و عامل پیشرفت جامعه خواهد بود که دچار تزلزل و آلوده شدن به فساد و کج روی نگردد. اما به رغم پژوهش های متعدد صورت گرفته، تاکنون مقاله ای پیرامون موانع رشد و توسعه اقتصاد در اندیش امیرمؤمنان علی(ع) نگارش نشده است، به همین دلیل بررسی این موضوع می تواند در رسیدن به اقتصادی سالم و پویا نقش اساسی داشته باشد.

۱. مفهوم شناسی

۱.۱. منع

در لغت به معنای بازداشتن که در مقابل عطیه و بخشیدن قرار دارد (راغب اصفهانی، ۱۳۹۴، مدخل منع). موانع جمع منع در اصطلاح عبارت است از مشکلات بازدارنده از پیشرفت امور (دهخدا، ۱۳۴۵، مدخل موانع).

۲.۱. رشد اقتصادی

به تغییر کمی هر متغیر طی یک دوره معین زمانی، رشد گفته می شود (متوسلی، ۱۳۸۲، ص ۱۱) و در واقع رشد اقتصادی هر جامعه، بیانگر رشد مداوم تولید است که در اغلب موارد، با افزایش جمعیت و یا معمولاً با تغییرات زیربنایی همراه است (کوزنتس، ۱۳۷۲، ص ۱۱).

۳.۱. توسع اقتصادی

در مورد اصطلاح «توسعه» فریدمن معتقد است: «توسعه، یک روند خلاق و نوآور برای ایجاد تغییرات زیربنایی در سیستم اجتماعی می باشد» (قره باغیان، ۱۳۷۰، ج۱، ص۷). توسعه اقتصادی عبارت است از: دستیابی به تعدادی از اهداف و غایات مطلوب نوسازی از قبیل افزایش بازدهی تولید، ایجاد برابری های اقتصادی و اجتماعی، کسب دانش، فن و مهارت جدید، بهبود در وضع نهادها، وجهه نظرها و یا به طور منطقی دستیابی به یک سیستم موزون و هماهنگ از سیاست های مختلف که بتواند انبوه شرایط نامطلوب یک نظام اجتماعی را برطرف سازد (جیروند، ۱۳۶۸، ص۸۴). همچنین امیرمؤمنان علی(ع) در مورد «اقتصاد» می فرماید: «اَلإقتِصادُ یُنمِی الیَسیرَ» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۲، ص۱۱۸۵)؛ میانه روی (که نه اسراف باشد و نه تنگ گیری)، کم را زیاد می نماید. با دقت در این عبارت و تعاریفی که برای رشد و توسع اقتصادی ارائه شد، می توان چنین برداشت کرد که کلام امام(ع) دلالت بر توسع اقتصادی دارد و لذا رشد و توسع اقتصادی از نظر ایشان افزایش سرمایه و منافع است که از طرق مختلف حاصل می شود.

۲. موانع رشد و توسع اقتصاد در اندیش امیرمؤمنان علی(ع)

از سخنان امیرمؤمنان(ع) به خوبی می توان استفاده کرد که اسلام، خواهان گردش درست ثروت در بین هم مردم و استفاد عموم از آن است. از طرف دیگر، تراکم و انباشت ثروت نزد ثروتمندان و بهره برداری انحصاری آنان، در نظام اسلامی، مردود و ممنوع است. لذا رشد و پیشرفت در زمین اقتصاد ایجاد نخواهد شد، مگر اینکه موانع رشد شناخته شده و برطرف شوند. از سوی دیگر، موانع زیادی در رسیدن جامعه به اقتدار اقتصادی نقش دارند، که در ادامه به مهم ترین و اساسی ترین آنها که حضرت به آنها توجه نموده، اشاره می شود.

۱.۲. موانع اخلاقی

لازم اقتدار اقتصادی فقط وابستگی به کشورهای بیگانه نیست، بلکه حاکمیت اخلاق بر اقتصاد است، که رشد و توسعه اقتصادی را در معنای درست آن فراهم می سازد؛ زیرا هرگونه بی اخلاقی و ناروایی در روابط و مناسبات اقتصادی، تکامل اقتصادی را نابسامان و مختل می کند و لازم است از آن پرهیز شود. در ادامه به برخی از رذایل اخلاقی که امیرمؤمنان(ع) از آنها به عنوان موانع رشد اقتصاد یاد کرده، اشاره شده است.

۱.۱.۲. حرص ورزیدن

واژ «حرص» در لغت به معنای آزمندی و زیاده روی در میل و اراده است (ابن فارس، ۱۴۰۴ق، مدخل حرص). در اصطلاح حرص، حالت و صفتی است نفسانی که آدمی را بر گردآوردن آنچه بدان نیاز ندارد، برمی انگیزد؛ بی آنکه به حد و مقدار معینی اکتفا کند (نراقی، ۱۳۸۹، ج ۱، ص ۱۳۷). از امیرمؤمنان(ع) پرسیدند: حرص چیست؟ می فرماید: «طَلَبَ القَلیلِ بِإضاعَهِ الکَثیرِ» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۷۳، ص۱۶۳)؛ چیزی اندک را با تباه کردن چیزهای بسیار طلب کردن. دین مبین اسلام، پیروانش را به شدت از حرص و آزمندی منع کرده است؛ زیرا حرص باعث می شود ثروت ها یا امکانات اقتصادی از چرخ طبیعی خود خارج شده و در خدمت خواسته های نامعقول و غیرقابل توجیه افراد درآید. ازاین رو بایستی به شدت از این آفت اقتصادی پرهیز کرد.

برخی از آثار حرص ورزیدن در کلام امیرمؤمنان(ع) عبارتند از: ۱) فقر: «وَ إظهارُ الحِرص یورث الفَقر» (همان، ج۷۶، ص۳۱۴)؛ و آشکارکردن حرص فقر به بار می آورد؛ ۲) ضعف و ناتوانی: «لَیسَ لِحریصٍ غَناءٌ» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۱، ص۲۴۸)؛ برای هیچ حریصی توانگری نیست؛ زیرا طالب بیشتر است؛ ۳) نبودن شرم و حیا: «لاحَیاءَ لِحَریصٍ» (همان، ص ۲۴۹)؛ برای هیچ حریصی حیا نیست.

۲.۱.۲. ناسپاسی نعمت

واژ «کفران» مصدر است و به معنی ناسپاسی کردن و پوشاندن حق است (شریعتمداری، ۱۳۸۷، مدخل کفر). یکی از سنت های الهی آن است که اگر از نعمتی قدردانی و سپاسگذاری شود، تداوم می یابد و افزوده می گردد؛ ولی اگر نسبت به آن ناسپاسی شود، از دست می رود. چنان که امیرمؤمنان(ع) می فرماید: «زَوالُ النِّعَمِ بِمَنعِ حُقُوقِ اللهِ منها وَ التقصیرِ فی شُکرِها» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۲، ص۱۴۲۷)؛ زائل شدن نعمت ها به واسط جلوگیری حقوق خدا (مانند زکات و خمس و مانند آن) از آنها و کوتاهی کردن در شکر آنهاست. امام(ع) در روایت دیگری می فرماید: «إذا وَصَلَت إلَیکُم أطرافُ النِّعَمِ، فَلا تُنَفِّروا أقصاها بقِلَّهِ الشکرِ» (نهج البلاغه، ۱۳۷۹، حکمت ۱۳)؛ چون نشانه های نعمت پروردگار آشکار شد، با ناسپاسی نعمت ها را از خود دور نسازید. یکی از نتایج ناسپاسی نعمت در کلام امیرمؤمنان(ع) مذموم و منفور بودن است؛ آن گونه که می فرماید: «کافِرُ النِّعمَهِ مذمُومٌ عندَ الخالِقِ وَ الخَلائِقِ» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۲، ص۱۲۶۶)؛ کفران کنند نعمت در نزد خالق و مخلوق مذمت شده است. حاصل کلام اینکه، ناسپاسی عمومی در برابر نعمت های الهی می تواند جامعه را در تنگناهای اقتصادی و حیاتی قرار دهد و هم طرح ها و سرمایه های ملی را نابود سازد.

۳.۱.۲. سرمستی از نعمت

امیرمؤمنان علی(ع) به مشکلات جامع فاسد که مردم باید به حکم اجبار در انتظار آن باشند، پرداخته و می فرماید: «ذاکَ حَیثُ تَسکَرونَ مِن غَیرِ شَرابٍ بَل مِن النعَمَهِ وَ النعیمِ» (نهج البلاغه، ۱۳۷۹، خطبه۱۸۷)؛ و این امر هنگامی رخ می دهد که مست می شوید، بی آنکه شراب خورده باشید؛ بلکه مست نعمت و فزونی امکانات هستید. آن حضرت در کلام دیگری می فرماید: «اَلبَطَرُ یَسلُبُ النِّعمَهَ وَ یَجلِبُ النِّقمَهَ» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۱، ص۱۶۶)؛ گردنکشی و یا بی غمی، نعمت را سلب و عقوبت را جلب می کند. واژ «البَطَر»، دهشتی است که به خاطر کفران نعمت و عدم قیام به شکر آن؛ بلکه صرف آن در غیر موردش دامن گیر انسان می شود (راغب اصفهانی،۱۳۹۴، مدخل بطر). در این عبارت، امام(ع) سعی می کنند به تک تک افراد جامعه گوشزد کنند که حفظ اقتدار و توانمندی اقتصادی، در گرو کار و تلاش مداوم و خستگی ناپذیر است؛ چراکه سرخوشی و سرمستی از امکانات مادی موجود، مصرف را به شدت افزایش داده و از میزان تولید خواهد کاست، و این خود باعث کاهش رشد خواهد بود.

امام(ع) در نکوهش مردم گمراه نیز می فرماید: «فاتَّقُوا سَکَراتِ النِّعمَهِ واحذَروا بوائِقَ النِّقمَهِ» (نهج البلاغه، ۱۳۷۹، خطبه۱۵۱)؛ از سرمستی های نعمت بترسید و از سختی های عذاب الهی بهراسید و بگریزید. در حقیقت، سرمستی از نعمت، عذاب دنیوی و اخروی را در پی دارد.

۴.۱.۲. شنیدن غنا

کلمه «غِناء» (بر وزن کساء) عبارت است از: صدایی که همراه با ترجیع و زیر و بم باشد، به گونه ای که طرب انگیز و شادی آفرین باشد، یا در نظر عرف «غناء» نامیده شود، اگرچه طرب آور نباشد؛ اعم از اینکه در قرائت قرآن یا شعر باشد (طریحی، ۱۴۰۳ق، مدخل غنا). یکی از مهم ترین وسایل اشاع فساد اخلاقی در جامعه و به گمراهی کشاندن جوانان و ضایع ساختن استعدادهای آنها، موسیقی و غناست. امیرمؤمنان(ع) می فرماید: «کَثرَهُ الإِستماعِ إلی الغِناءِ یورِثُ الفَقرَ» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۷۶، ص ۳۱۴)؛ فراوان شنیدن موسیقی غناء، فقر به بار می آورد. بنابراین، از سخنان امیرمؤمنان علی(ع) استفاده می شود که غنا و موسیقی و افراط در شنیدن آن، از موانع پیشرفت و توسع اقتصادی جامعه است؛ زیرا با اتلاف وقت، توان و استعدادهای افراد جامعه و رواج روحی خوشگذرانی و مصرف گرایی ناشی از آن، باعث کاهش رشد و توسع اقتصادی خواهد شد.

۵.۱.۲. احتکار

احتکار؛ یعنی حبس کردن چیزی به امید گران شدن (فیروزآبادی، ۱۳۷۱، مدخل حکر). یکی از مواردی که اسلام درصدد است به وسیل آن جلوی زورگویی، غصب حقوق و چپاول اموال دیگران را بگیرد، تحریم احتکار است. امیرمؤمنان(ع) با احتکار و گران فروشی سخت مبارزه می کرد، آن گونه که می فرماید: «فَامنَع مِنَ الإحتِکارِ فَإنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ مَنَعَ مِنهُ وَلیَکُنِ البَیعُ بَیعاً سَمحاً بِمَوازینِ عدلٍ و أسعارٍ لاتُجحِف بِالفَریقَینِ مِنَ البائِعِ وَ المُبتاعِ فَمَن قارَفَ حُکرَهً بَعدَ نَهیِکَ إیّاهُ فَنَکِّل بِهِ وَ عاقِبهُ فِی غَیرِ إسرافٍ» (نهج البلاغه، ۱۳۷۹، نام۵۳)؛ پس باید از احتکار منع شود؛ زیرا رسول خدا(ص) از آن منع فرمود و باید خرید و فروش، آسان صورت پذیرد و با میزان عدل انجام گیرد، با نرخ های (رایج بازار)، نه به زیان فروشنده و نه خریدار، و آنکه پس از منع تو، دست به احتکار زند، او را کیفر ده و عبرت دیگران گردان و در کیفر او اسراف مکن.

امام(ع) دلیل نهی از احتکار را این گونه بیان می فرماید: «مِن طَبایِعِ الأغمارِ اِتعابُ النُّفُوسِ فِی الاِحتِکارِ» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۱، ص۳۲۳)؛ به زحمت انداختن مردم در احتکار، از خصلت های مردم جاهل است.

امیرمؤمنان علی(ع) در عهدنامه خود به مالک اشتر پس از دستورهای لازم پیرامون رعایت و حمایت تجار و صاحبان صنایع می فرماید: «ثُمَّ استَوصِ بِالتُّجّارِ وَ ذَوی الصِّناعاتِ وَ أوصِ بِهِم خَیراً. .. وَاعلَم مَعَ ذلِکَ أنَّ فی کَثیرٍ مِنهُم ضِیقاً فاحِشاً وَ شحّاً قبیحاً وَاحتِکاراً لِلمَنافِعِ وَ تَحَکُّماً فی البیاعاتِ وَ ذلِکَ بابُ مَضَرَّهٍ لِلعامَّهِ وَ عَیبٌ عَلَی الوُلاهِ» (نهج البلاغه، ۱۳۷۹، نامه ۵۳)؛ اینک سفارش مرا در حقّ بازرگانان و صنعتگران بپذیر… این را هم بدان که در میان بازرگانان کسانی هم هستند که تنگ نظر و بدمعامله و بخیل و احتکارکننده اند، که تنها با زورگویی به سود خود می اندیشند و کالا را به هر قیمتی که می خواهند می فروشند؛ که این سودجویی و گران فروشی برای هم افراد جامعه زیانبار و عیب بزرگی بر زمامدار است. بنابراین، احتکار به دلیل خارج کردن بخشی از کالاها از چرخ سالم و طبیعی اقتصادی، ایجاد تورم و قیمت های کاذب و سایر مشکلاتی که برای افراد جامعه به وجود می آورد، از موانع توسعه و رشد اقتصادی محسوب می شود؛ زیرا بخشی از توان تولید و رشد را به برآورده کردن نیازهایی مشغول می کند که با احتکار از دسترس افراد خارج شده است.

۲.۲. موانع اجتماعی

در بیانات امیرمؤمنان(ع) عواملی همچون تفرقه و پراکندگی نیروها، ظلم و ستم، ترک انفاق، عدم امنیت اقتصادی به عنوان موانع اجتماعی رشد و توسع اقتصاد ذکر شده اند که تأثیر منفی آنها نه تنها جامعه را دچار بی ثباتی و تزلزل می کند، بلکه باعث رکود و ورشکستگی اقتصاد خواهد شد.

۱.۲.۲. تفرقه و پراکندگی

به جدایی بین دو امر یا به تفکیک آنچه که جمع است و تقریباً میان آنها الفت است، تفرقه می گویند (عسکری، ۱۴۱۲ق، مدخل فرق). تمام اختلافاتی که بین بشر هست، اختلافاتی که بین سلاطین هست، اختلافاتی که بین قدرتمندان هست، ریشه اش همان طغیانی است که در نفس هست (موسوی خمینی، ۱۳۸۰، ص۱۷). ازاین رو اختلاف و پراکندگی در جامعه باعث هدر رفتن نیروها و امکانات جامعه می شود. امیرمؤمنان (ع) می فرماید: «اِلزَمُوا الجَماعَهَ وَاجتَنِبُوا الفُرقَهَ» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۲، ص۱۱۴۴)؛

ملازم جماعت باشید و از جدایی بپرهیزید؛ زیرا تمام پیشرفت های مسلمین با حفظ وحدت و لزوم جماعت است. ایشان در کلام دیگری می فرماید: «فَانظُروا إلَی ما صاروا إلَیهِ فِی آخِرِ اُمورِهِم حِینَ وَقَعَتِ الفُرقَهُ وَ تَشَتَّتَتِ الأُلفهُ واختَلَفَتِ الکَلِمَهُ وَالأَفئِدَهُ وَتَشَعَّبُوا مُختَلِفینَ وَ تَفَرَّقُوا مُتَحارِبینَ، قَد خَلَعَ اللهُ عَنهُم لِباسَ کَرامَتِهِ وَ سَلَبَهُم غَضارَهَ نِعمَتِهِ وَ بَقِیَ قَصَصُ أخبارِهِهم فِیکُم عِبَراً لِلمُعتَبِرِینَ» (نهج البلاغه، ۱۳۷۹، خطبه۱۹۲)؛ پس به پایان کار آنها نیز بنگرید! در آن هنگام که به تفرقه و پراکندگی روی آوردند، مهربانی و دوستی آنان از بین رفت، سخنان و دل هایشان گوناگون شد، از هم جدا شدند، به حزب ها و گروه ها پیوستند، خداوند لباس کرامت خود را از تنشان بیرون آورد، نعمت های فراوان شیرین را از آنها گرفت و داستان آنها در میان شما عبرت انگیز باقی ماند. ازاین رو تفرقه و پراکندگی دل ها و نیروهای انسانی مانع از ایجاد امنیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است.

۲.۲.۲. ترک انفاق

واژ «انفاق» از ماده«نفق» بر دو وجه دلالت می کند: یکی بریدن و خارج شدن و دیگری مخفی و پنهان کردن (ابن فارس، ۱۴۰۳ق، مدخل نفق). انفاق در اصطلاح به معنای خرج کردن و یا خارج ساختن مال از ملک خویش در راه خداست (شریعتمداری، ۱۳۸۷، مدخل نفق). یکی از کارهایی که در اسلام بر آن تأکید فراوان شده، انفاق است و از آن به عنوان نیکوترین نشانه بر صدق ایمان یاد شده است. در مقابل از مال بی انفاق به عنوان بدترین مال یاد شده که موجب فقر و اختلاف طبقاتی در جامعه می گردد و لازم است از آن پرهیز شود. چنان که امیرمؤمنان(ع) می فرماید: «إنَّ لِلّهِ عِباداً یختَصُّهُمُ الله بالنِّعَمِ لِمَنافِعِ العِبادِ فَیُقِرُّها فِی أیدِیهِم ما بَذَلُوها؛ فَإذا مَنَعُوها نَزَعَها مِنهُم ثُمَّ حَوَّلَها إلَی غیرِهِم» (نهج البلاغه، ۱۳۷۹، حکمت۴۲۵)؛

خدا را بندگانی است که برای سود رساندن به دیگران، نعمت های خاصی به آنان بخشیده، تا آن گاه که دست بخشنده دارند، نعمت ها را در دستشان باقی می گذارد و هرگاه از بخشش دریغ کنند، نعمت ها را از دستشان گرفته و به دست دیگران خواهد داد. آن حضرت در روایت دیگری می فرماید: «إِنَّ اللهَ سُبحانَهُ فَرَضَ فی مالِ الأغنیاءِ أقواتَ الفُقَراءِ، فَما جاعَ فَقیرُ إِلّا بِما مُتِّعَ بِهِ غَنِیٌّ» (همان، حکمت ۳۲۸)؛ همانا خدای سبحان روزی فقرا را در اموال سرمایه داران قرار داده است؛ پس فقیری گرسنه نمی ماند، مگر اینکه ثروتمندی از دادن حق او سرباز زند.

وجود شکاف اقتصادی میان طبقات جامعه و گرفتار شدن قشری از مردم در فقر و تنگدستی، خود می تواند عامل بسیاری از ناهنجاری های اجتماعی و اقتصادی دیگر باشد، که برطرف کردن آن گاهی غیرممکن و یا با هزینه های بسیار زیاد همراه است. این نابسامانی اجتماعی و اقتصادی، از موانع رشد و توسع اقتصادی نیز هست؛ زیرا سرمایه ها و نیروی انسانی جامعه را درگیر خود می کند.

به همین دلیل در دین اسلام برای جلوگیری از فقر، راهکاری به نام انفاق مورد تأکید قرار گرفته است؛ زیرا اگر هریک از افراد جامعه به نسبت درآمد و توان اقتصادی خود، سهمی را به نیازمندان و افرادی اختصاص دهند که به هر دلیلی از گردون فعالیت اقتصادی کنار نهاده شده اند، دراین صورت توزیع ثروت به گونه ای خواهد بود که فقر مطلق بکلی از میان خواهد رفت و این قشر ضعیف نیز پس از توانمندسازی، می توانند به چرخ تولید و اقتصاد بازگردند.

بنا بر آنچه گفته شد، می توان نتیجه گرفت که تأمین مالی نیازمندان، وظیفه ای اساسی است و نباید نادیده گرفته شود؛ زیرا چنین نادیده انگاری ها دیگر امور را نیز تحت تأثیر قرار می دهد و جامعه و حکومت را از مسیر حق و عدالت بیرون می برد.

۳.۲.۲. عدم امنیت اقتصادی

واژ «امنیت» از ماده «أمن» به معنای ایمنی و آرامش نفس و خاطر جمعی و از بین رفتن بیم و هراس است (مصطفوی،۱۳۶۰، مدخل أمن). مقصود از امنیت اقتصادی، ایجاد فضایی است که در آن سرمایه و سرمایه گذار، صنعت و صنعتگر، کار و کارگر و هم قشرها در برابر انواع فشارهایی که خارج از کنترل آنهاست، حفاظت می شوند و در جهت کار و تلاشی که برای شکوفایی اقتصاد انجام می دهند، احساس اطمینان و آرامش داشته باشند (میرعمادی، ۱۳۹۰، ص۳۰). ازاین رو در تمام روابط و امور اقتصادی، امنیت همه جانبه ای لازم است تا فضای مناسب برای کار، تلاش، سرمایه گذاری و تولید فراهم شود، چنان که امیرمؤمنان علی(ع) می فرماید: «رِفاهِیَّهُ العیشِ فی الأَمنِ» (تمیمی آمدی، ۱۳۸۵، ج۱، ص۱۱۰)؛ رفاه و آسایش زندگی در داشتن امنیت است.

هرگونه ناامنی ازجمله ناامنی اقتصادی، موجب گریز سرمایه و کاهش تولید و آسیب به انگیزه های کار و تلاش است. بنابراین، یکی از مهم ترین موانع در مسیر رشد و توسع اقتصادی در جوامع اسلامی، عدم امنیت سرمایه گذاری و عدم اطمینان از آینده است که باید به طور اساسی مورد ارزیابی و