فایل پاورپوینت کامل نفوذ ناپذیری وحی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نفوذ ناپذیری وحی :

مقدّمه

درباره وحی و قرآن بحث های گوناگونی بر بیان و بنان اندیشمندان علوم قرآنی جاری شده است. یکی از آن ها بحث «فایل پاورپوینت کامل نفوذ ناپذیری وحی» است. مفسّران و محققان قرآنی برای اثبات این مدعا، به برخی از آیات استدلال کرده اند. از سوی دیگر، کسانی که درصدد نفی فایل پاورپوینت کامل نفوذ ناپذیری وحی و قرآن برآمده اند نیز به آیاتی چند و همچنین به افسانه «غرانیق» تمسّک جسته اند که در این نوشتار، ابتدا به نقل استدلال معتقدان به نفوذناپذیری وحی می پردازیم و پس از آن، گفتار دسته دوم نقل و نقد می گردد.

الف. دلایل قایلان به نفوذناپذیری وحی

از جمله آیاتی که برای اثبات این مدعا مورد استناد قرار گرفته، آیات ۲۶ تا ۲۸ سوره «جن» می باشد. ادعای این که این آیات روشن ترین آیات در این زمینه هستند، ادعای گزافی نیست.

«عالمُ الغیبِ فلا یُظهر علی غیبهِ احدا الاّ من ارتضی من رسولٍ فانّه یسلکُ مِن بینِ یدیهِ و مِن خَلفِه رصدا لِیَعلمَ اَن قَد ابلغوا رسالاتِ ربِّهِم…؛[خداوند] دانای غیب اوست و کسی را بر غیب خود آگاه نمی سازد، مگر رسولی که پسندیده و برگزیده است که برای او از پیش رو و پشت سر نگهبانانی می گمارد تا معلوم دارد که پیام های پروردگارشان را رسانده اند.

در این آیات، فرشتگان به عنوان پاسداران وحی معرفی شده اند. آنان سلامت وحی را از هرگونه نفوذپذیری عهده دار می باشند. با وجود چنین نگهبانانی، فایل پاورپوینت کامل نفوذ ناپذیری وحی امری قطعی است.

این برداشت از آیات شریف را می توان در قالب یک برهان عقلی بیان داشت. صورت برهان چنین است: شخص حکیم هرگز کاری نمی کند که نتیجه آن خلاف مقصود و هدف او باشد. از سوی دیگر، می دانیم فلسفه فرو فرستادن وحی، هدایت و تربیت انسان هاست. بنابراین، اگر سلامت وحی تضمین نشده باشد، این هدف تأمین نمی گردد و در نتیجه، نقض غرض خواهد شد، و چون خداوند قدرت انجام این کار را دارد، قدرت خود را برای تأمین این هدف به کار خواهد گرفت.^(۱)

در تفسیر کلمه «رسول» در آیه مزبور «الاّ من الرتضی مِن رسولٍ…» دیدگاه مفسّران متفاوت است. در تفسیر تبیان و مفاتیح الغیب، به «فرشته وحی» تفسیر شده^(۲)، در تفسیر ابن کثیر آمده است که کلمه رسول، هم ملک و هم پیامبر را شامل می شود.^(۳) جمهور مفسّران این کلمه را به پیامبر تفسیر کرده اند.^(۴) این تفسیر نیز در برخی از روایات مورد تأیید قرار گرفته است.^(۵)

آنچه در این جا اثر این اختلاف دیدگاه ها را خنثا می سازد، این است که با پذیرش هر کدام از این دیدگاه ها استدلال به این آیات شریف همچنان به قوت خود باقی خواهد ماند؛ چه این که اگر مقصود از «رسول» فرشته وحی باشد و دیگر فرشتگان وظیفه پاس داری از او را برعهده داشته باشند، دلالت این آیه بر نفوذناپذیری وحی با تقریبی که بیان شد کاملاً آشکار است. همچنین اگر مقصود از «رسول» پیامبر باشد و آنچه از این آیات به طور مستقیم به دست می آید، همان عصمت و لغزش ناپذیری پیامبر در گرفتن و ابلاغ وحی می باشد که با نفوذناپذیری وحی تلازم روشن دارد؛ زیرا تا وحی به سلامت به پیامبر ابلاغ نگردد، عصمت در گرفتن و ابلاغ وحی بی اثر خواهد بود. نتیجه آن که، با تأمّل در این آیات شریف، موضوع نفوذناپذیری وحی به اثبات می رسد.

در آیه ۲۷ سخن از گماردن نگهبانان وحی به میان آمده و در آیه ۲۸ از هدف این برنامه پرده برداری شده است؛ می فرماید: «لیعلمَ اَنَ قد اَبلغوا رسالاتِ ربِّهم…» ضمیر در «لیعلم» به خداوند برمی گردد و دو ضمیر «قد ابلغوا» و «ربهم» با به «من» برمی گردد به اعتبار معنا، یا به «رسول» به اعبتار جنس، و مقصود از علم «لیعلم» همان علم فعلی است؛ یعنی تا این که این ابلاغ در حالی که متعلَّق علم الهی است در خارج تحقق یابد، نه آن که مجهولی برای خداوند معلوم گردد. این جمله بیانگر این معناست که خداوند برای وحی نگهبان قرار داده تا این رسالت الهی بدون هیچ فزونی و کاستی به مردم برسد.

جمله «من بین یدیه و مِن خلفه» نگهبانی از مصدر وحی تا رسیدن به مردم را مطرح می کند و این قسمت اشاره به آن دارد که وحی نزد پیامبر محفوظ خواهد ماند. در نتیجه، وحی در تمام مراحل خود، نفوذناپذیر است.^(۶)

در این زمینه نیز آیات دیگری در قرآن وجود دارد که پرداختن به تفسیر و تبیین آن ها از حوصله این نوشتار بیرون است.

ب. شبهه قایلان به نفوذپذیری وحی

گفته شد که پس از بیان استدلال به آیات قرآن برای فایل پاورپوینت کامل نفوذ ناپذیری وحی، گفتار معتقدان به نفوذپذیری وحی به عرصه بحث کشانده در بوته نقد قرار خواهد گرفت. صاحبان این دیدگاه آیه شریف ۵۲ «حج» و افسانه «غرانیق» را دستاویز خود قرار داده اند که برای اثبات بی اساس بودن این دیدگاه، پرداختن به تفسیر آیه و نقد و بررسی افسانه «غرانیق» ضروری می نماید: «و ما اَرسلنا مِن قبلکَ مِن رسولٍ ولا نبیٍّ الاّ اذا تمنّی القی الشیطانُ فی اُمنیّتِه فینسخ اللّهُ ما یُلقی الشیطانُ ثمَّ یُحکم اللّهُ ءایاتِه…»؛ و پیش از تو هیچ پیامبری را نفرستادیم، مگر این که هرگاه آرزو (آرزوی پیشبرد اهداف مقدّس خود) را می کرد شیطان در آن القا[ی شبهه [می کرد. پس خداوند آنچه را شیطان القا می کرد، از بین می برد، و آن گاه آیات خود را استوار می ساخت…

استدلال به آیه شریفه این گونه تبیین می گردد که در این آیه، سخن از القائات شیطانی به میان آمده، یعنی وحی بر پیامبران همیشه مورد نفوذ این القائات قرار داشته است. داستانی که به عنوان «غرانیق» در شأن نزول این آیه شریف نقل شده مؤیّدی برای این برداشت شمرده شده است.

نقد و بررسی: در تفسیر آیه، واژه «تمنّی» و «امنیّه» در لغت دارای دو معنا می باشند. ۱. آرزو؛ ۲. قرائت. برخی از لغت شناسان تنها معنای «آرزو»^(۷) و برخی دیگر تنها معنای «قرائت»^(۸) و گروهی هر دو معنا را ذکر کرده اند.^(۹)

بررسی موارد کاربرد این واژه در قرآن می تواند در به دست آوردن معنای قرآنی آن، به ویژه در آیه مورد بحث، نفش به سزایی داشته باشد. برخی از این آیات عبارتند از:

۱. «ام للانسانِ ما تمنّی» (نجم: ۲۴)؛ مگر برای انسان هرچه آرزو کند، آماده خواهد شد؟

۲. «و اَصبَح الّذینَ تمنّوا مکانَه بِالامس یقولونَ و یَکانَّ اللّهَ یبسطُ الرزق لِمَن یشاءُ مِن عبادِه و یقدُر…» (قصص: ۸۲)؛ همان کسانی که دیروز آرزو داشتند به جای او (قارون) باشند، صبح هنگام چنین می گفتند: وای برما، گویی خداوند روزی را بر هر یک از بندگانش که بخواهد، گسترش می دهد یا تنگ می گرداند…»

دیگر آیاتی که ماده «تمنّی» و «امنیه» در آن ها به کار رفته عبارتند از: بقره: ۹۴ و ۹۵ و ۱۱۱ / آل عمران: ۱۴۳ / نساء: ۳۲ و ۱۲۳ / جمعه: ۶و۷.

با دقت در مفهوم این آیه ها، می توان ادعا کرد که «تمنّی» در قرآن تنها به معنای آرزو آمده و معنای «قرائت» با هیچ کدام از این آیه ها تناسب و همخوانی ندارد.

آن دسته از مفسّرانی که این واژه ها را به معنای «قرائت» دانسته اند، شعر حسان بن ثابت را به عنوان شاهد بیان کرده اند، وی چنین سروده است:

در اول شب، به تلاوت کتاب خداوند پرداخت…

اما با توجه به معنای قرآنی این واژه، که از کاربردهای گوناگون قرآنی به دست آمده است، دیگر نمی توان شعر حسّان را شاهد قرار داد و از معنای روشن در آیات دست برداشت. چگونه یک شعر می تواند آیه های قرآنی را از معنای ظاهری خود منصرف گرداند؟!

اما اگر تمنّی در این آیه به معنای «قرائت» هم باشد، از این آیه شریفه نمی توان در جهت نفوذپذیری وحی بهره جست، بلکه مفسّران این آیه را طبق هر دو معنا به گونه ای تفسیر و تبیین کرده اند که آیه نه تنها دلیلی بر نفوذپذیری وحی نمی باشد، بلکه به عکس، خود دلیل محکمی بر نفوذناپذیری وحی خواهد بود.

نمونه این تفسیرها:

۱. هرگاه پیامبری آیات الهی را تلاوت می کرد، شیطان با شبهه پراکنی خود به مقابله برمی خاست تا ایمان مؤمنان را فاسد کند، اما خداوند به کمک وی می شتافت و تلاش های شیطان را بی اثر می گرداند.^(۱۰)

۲. پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وقتی آیه های قرآن را بر مردم تلاوت می نمود، دشمنان به القای شبهه می پرداختند؛ مثلاً، در آیه شریفه «حرمت علیکم المیته» (مائده: ۳)، چنین می گفتند: پیامبرخدا حیوانی را که خود ذبح کند، حلال می شمارد، اما حیوانی را که ذبح خدایی شده باشد، حرام می داند. یا در مورد آیه شریفه «انّکم و ما تعبدون من دونِ اللّه حَصَبُ جهنم» (انبیاء: ۹۸)، می گفتند: طبق این آیه، حضرت عیسی علیه السلام و فرشتگان که معبود عده ای از مردم بودند، هیزم جهنم خواهند بود که خداوند در مقابل این شبهه ها، قدرت پاسخ گویی به آنان را به پیامبر صلی الله علیه و آله داده است.^(۱۱)

۳. آرزوی پیامبر صلی الله علیه و آله این بود که امّت او با دستورهای او مخالفت نورزند، اهل بیت او را گرامی بدارند و… ولی شیطان با القائات خود، خلاف آن را به وجود آورد و سپس خداوند آیه های خود را تحکیم بخشید که هیچ گونه تغییر و تبدیلی در آن ها راه نیافت و از دل مؤمنان جدا نگشت.^(۱۲)

۴. وقتی پیامبران الهی علیهم السلام در برابر کفّار و مشرکان آیات و مواعظ خدا را می خواندند، شیاطین (و شیطان صفتان) حرف های خود را در لابه لای سخنان آن ها برای اغفال مردم القا می کردند… آیه بعد (حج: ۵۳) این القائات را امتحانی از سوی خداوند برای سنگ دلان معرفی می کند؛ یعنی در حقیقت این القائات امتحانی برای تمام افراد جامعه هستند و این جاست که بیماردلان سنگ دل از جاده حق منحرف می شوند، در حالی که مایه آگاهی هرچه بیش تر مؤمنان به حقّانیت انبیا می گردد.^(۱۳)

۵. هرگاه پیامبر برای امّت خود آرزوی ایمان می داشت، شیطان با قراردادن موانع و مشکلات، راه را برای تحقق این آرزو می بست.^(۱۴)

فخر رازی پس از بیان هر دو احتمال، در معنای «تمنی» به نقل و نقد تفسیرهای گوناگون می پردازد.^(۱۵)