فایل پاورپوینت کامل نقش روحانیت در پیروزی انقلاب اسلامی ایران

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش روحانیت در پیروزی انقلاب اسلامی ایران :

مقدمه

با وجود پیشگامی روحانیان در انقلاب اسلامی ایران، نقش آنان آن گونه که شایسته است بررسی، تبیین و تحلیل نشده است. این مسئله باعث ادعای پیشگامی انقلاب توسط برخی از گروه های رقیب روحانیان، مانند گروه های التقاطی یا مارکسیستی یا روشن فکران ملی گرا و لیبرال، شده است. و سبب شده نقش روحانیت در پیروزی انقلاب اسلامی در نظر برخی افراد دچار ابهام شود و از سویی نیز القائات و شبهه های مخالفان انقلاب و نیز عملکرد سوءِ برخی از دولتمردان به آن دامن زند. بنابراین، پرسش اصلی مقاله ازاین قرار است: نقش روحانیان در پیروزی انقلاب اسلامی ایران چیست؟

بر مبنای نظریه های مطرح شده دربار عوامل نقش آفرین در انقلاب های سیاسی اجتماعی، می توان به دو عامل به شرح زیر اشاره کرد:

الف) عوامل انسانی: بی شک، انسان به دلیل اختیار و اراده اش، یعنی فرد انسانی یا گروه ها، قشرها و طبقات گوناگون بشری از مهم ترین عوامل تحولات اجتماعی به شمار می روند.

عوامل انسانی مؤثر در انقلاب ها چهار دسته اند: ۱- عامل فردی و گروهی ۲- عامل عینی واقعی و محیطی ۳- عامل ذهنی فکری و اندیشه ای ۴- عامل سازمانی و تشکیلاتی.

درواقع، عوامل عینی، ذهنی و تشکیلاتی جزو عوامل تمهیدی برای تحول به شمار می روند و این اراده و اختیار انسانی است که عامل نهایی و تمام کننده است. برمبنای آموزه های دینی خداوند اراده کرده است تا سرنوشت هیچ قومی را، مادامی که آنان در خود تحولی درونی ایجاد نکنند، تغییر ندهد: «إِنَّ اللَّهَ لا یغَیرُ ما بِقَومٍ حَتّی یغَیروا ما بِأَنفُسِهِم (رعد: ؛ خداوند سرنوشت هیچ قوم (و ملّتی) را تغییر نمی دهد، مگر آنکه آنان آنچه را در خودشان است، تغییر دهند!»

ب) عوامل الهی: همان عوامل فرا انسانی و معنوی است. در اندیش سیاسی اسلام، حاکمیت مطلق از آن خداست و هیچ تحولی در جهان بدون اذن او صورت نمی گیرد. به تعبیر قرآن کریم: «إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَیئًا أَنْ یقُولَ لَه کن فَیکونُ (یس: ۸۲)؛ فرمان او چنین است که هرگاه چیزی را اراده کند، تنها به آن می گوید: موجود باش. آن نیز بی درنگ موجود می شود.» البته، خداوند حکیم اراده اش را براساس سنت ها و قوانین الهی به اجرا در می آورد: «أَبَی اللَّه أَنْ یجْرِی الْأَشْیاءَ (الامور) إِلَّا بِأَسْبَاب» ( کلینی، ج ۱: ۱۸۳). این اسباب نیز به مادی و معنوی تقسیم می شوند که از مهم ترین وسایل معنوی همانا «امدادهای الهی» است. برخی از آن ها درقرآن کریم عبارت اند از: ارسال سپاه نامرئی در جنگ، نزول باران، ایجاد آرامش در قلب مؤمنان، ایجاد ترس در قلب دشمنان، فرستادن بادهای ویرانگر، برهم زدن کیدهای دشمنان، الهام حقایق به قلب ها ومانند آن ها (ناصحی، ۱۳۸۷ و آهنچی، ۱۳۹۱: ۱۷ -۳۴).

جریان شناسی روحانیت شیعه در رابطه با رژیم پهلوی

یاد آور می شویم که روحانیت شیعه نهادی مذهبی سیاسی است و در رأس آن مراجع عظام تقلید قرار دارند که با بهره گیری از نظام اجتهادی و فقاهت پاسخ گوی نیازهای دینی مقلدان هستند و پس از آن ها آیات عظام، حجج اسلام و طلاب علوم دینی قرار دارند که ضمن تحصیل در حوزه های علمیه به تبیین، ترویج وتبلیغ اسلام در اقصی نقاط کشور می پردازند. آنان به عنوان «کارمندان اسلام»، حفظ اسلام در هم ابعادش را وظیف خود می دانند (امام خمینی(ره)، بی تا: ۵ و ۳۵). با نگاهی به مواضع روحانیت شیعه از آغاز انقلاب اسلامی، یعنی اعتراض امام خمینی(ره) به لایح انجمن های ایالتی ولایتی در سال ۱۳۴۱ تا پیروزی آن درسال ۱۳۵۷، در درون تشکیلات روحانیان چهار گروه تشخیص پذیر است:

الف) روحانیان انقلابی: این گروه را آیت الله العظمی روح الله موسوی خمینی(ره) رهبری می کرد. آنان ضدّ سلطنت و شاه و خواستار ایجاد حکومت اسلامی بودند. آنان با توجه به مبانی اندیش سیاسی اسلام، مانند وحدت دین وسیاست، دخالت در امور سیاسی اجتماعی را برای خود تکلیفی دینی می دانستند. در اندیش آنان اسلام دینی جامع و کامل است، ازاین رو، بر اساس اصل حفظ بیض (کیان) اسلام در برابر سیاست های ضدّ اسلامی رژیم پهلوی ایستادگی می کردند و مهم تر اینکه مبتنی بر اصل نفی سبیل متخذ از آی شریف: «وَلَن یجعَلَ اللّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلاً» ( نساء: ۱۴۱ و بقره: ۱۹۵)، نمی توانستند سلط دشمنان آمریکایی و صهیونیستی را بر ایران تحمل کنند و آن گاه که سیاست های نصیحت و امربه معروف و نهی از منکر علما در شاه و دربار پهلوی مؤثر واقع نشد، براندازی رژیم را پی گرفتند. درمجموع، ویژگی مشترک اعضای این گروه، که عمدتاً در زندان و تبعید به سر می بردند، آزادی خواهی، انقلابی بودن، استقلال طلبی و تلاش برای ایجاد حکومت اسلامی بود (آبراهامیان، ۱۳۵۹: ۴۳۶ ۴۳۹).

ب) روحانیان غیرسیاسی: در رأس این گروه آیت الله العظمی خویی، مرجع بزرگ در نجف اشرف، قرار داشت. آنان هرچند به لحاظ نظری دین را از سیاست جدا نمی دانستند، اما در عمل ضمن گوشه گیری از سیاست، به تحصیل و تدریس در حوزه های علمیه، مسائل معنوی و اخلاقی و تربیت طلاب می پرداختند.

ج) روحانیان مخالف میانه رو: سران این گروه را آیات عظام: گلپایگانی، مرعشی و شریعتمداری، تشکیل می دادند. آنان ضمن مخالف بودن با اقدام های استبدادی دولت، خواستار اجرای قانون اساسی بودند، اما در پی براندازی سلطنت نبودند، ازاین رو، میانه رو محسوب می شدند. در جریان پیشرفت انقلاب، آیات عظام: گلپایگانی و مرعشی نجفی به جریان انقلابی پیوستند، اما شریعتمداری ارتباطات خود را با شاه و دربار بیشتر کرد.

د) روحانیان درباری: این گروه حامی شاه وسلطنت، از محمدرضا پهلوی با عنوان شاه شیعه طرف داری می کردند و به شدت با روحانیان انقلابی سر ستیز داشتند. برخی از آنان در خدمت سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) قرار داشتند. امام خمینی(ره) و روحانیان انقلابی به شدت در مقابل روحانیان ساواکی، درباری و یا وعاظ السلاطین موضع می گرفتند(مظفری، ۱۳۸۵: ۷۵ -۸۰).

نقش روحانیان در پیروزی انقلاب اسلامی

اینک پس از طرح مباحث نظری و معرفی سازمان روحانیان و جریان شناسی آن، به نقش روحانیان در پیروزی انقلاب اسلامی می پردازیم:

۱- آگاهی بخشی، بیدارگری و افشاگری نسبت به شرایط نابسامان عینی جامعه: توصیف، تبیین وتحلیل اوضاع اسفناک کشور در ابعاد سیاسی، اقتصادی، نظامی، بهداشت و درمان و مانندآن، از جمله نقش های مهمی بود که روحانیت از آن برای متزلزل کردن پایه های رژیم پهلوی بهره می گرفت. آنان هرچند فاقد رسانه های جدید بودند، اما به دلیل در اختیار داشتن کرسی وعظ و خطابه، نسبت به دیگر مخالفان رژیم، در آگاه سازی مردم و بیداری آن ها موفق تر بودند. استبداد، خفقان، استعمار آمریکایی، مقابله با اسلام، بی احترامی به رأی مردم، از دست رفتن استقلال سیاسی و نظامی کشور، سرکوبی آزادی خواهان و روشن فکران، رعب و وحشت سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک)، غارت منابع کشور به ویژه نفت، رواج فساد و فحشا در دربار و دولت و فساد شخص شاه، رواج فرهنگ برهنگی و مخالفت علنی با ارزش های اسلامی در رادیو، تلویزیون و نشریات کشور، فقر، شکاف های بزرگ اجتماعی و مانند آن ها، واقعیت جامع آن روز کشور بودند که جامع روحانیان آن را افشا می کرد و مردم را به مقابله با رژیم فرا می خواند.

۲- کادر سازی، تربیت نیروهای انقلابی و گسترش روحی انقلابی: بی شک، یکی از ارکان ضروری هر انقلابی کادرسازی و تربیت نیرو برای آینده است. دراین زمینه نیز روحانیان شیعه پس از تأسیس حوز علمی قم و حفظ آن در شرایط بسیار سخت دور رضاشاه پهلوی، پشتوان عظیمی برای انقلاب اسلامی بود. هرچند انقلاب اسلامی از سال ۱۳۴۱ آغاز شد، ولی زمینه های رشد و بالندگی آن از سال ها پیش فراهم شده بود. بنابراین، نقش آیت اللّه العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری در تأسیس حوز علمی قم و آیت اللّه العظمی بروجردی در حفظ حوزه به عنوان زمینه سازان انقلاب اسلامی نباید از نظرها پنهان بماند. در همین حوزه بود که صدها نفر از روحانیان مبارز و در رأس آنان امام خمینی(ره)، پرورش یافتند و رهبری و کادر اصلی انقلاب اسلامی را تشکیل دادند. به تعبیر مرحوم آیت اللّه العظمی اراکی( «آقای خمینی از قم مبعوث شد، در اثر حوز علمیه ای که آقای حائری منعقد کرده بود و این یکی از نتایج آن حوزه بود(فصلنام یاد، ۱۳۶۵: ۲۳-۳۰). پس ازرحلت آیت اللّه حائری، نقش مرجعیت آیت اللّه بروجردی در حفظ حوزه از خطرها و بسترسازی برای تربیت شاگردانی مخلص و فداکار، که در انقلاب اسلامی نقش اول را داشتند، بسیار حائز اهمیت است. یکی از نویسندگان خارجی در رابطه با نقش آیت اللّه بروجردی می نویسد: «وی میراث مهمی از خود به جای گذاشت. سازمان دهی جدید مدرس علوم دینی در قم، تأسیس یک شبکه برای اشاع معارف مذهبی در سراسر ایران و بالاخره متمرکز کردن امر جمع آوری خمس و زکات که باعث ثبات مالی و استقلال روحانیان شد، همچنین، ایجاد مرکز سازمان دهی و شبک ملی که برای بسیج کردن توده ها در ۱۹۷۹ ۱۹۷۷ بسیار حیاتی بود. در نیم ده ۱۹۷۰ این مرکز شامل مجموعه ای از ۱۰۰ هزار روحانی و واعظ و ۱۵ هزار طلب علوم دینی بود. دستاورد امام خمینی(ره) این بود که به این شبکه، روحی سیاسی دمید (لوئیس، ۱۳۷۵: ۶).

۳- هدایت و رهبری انقلاب: در انقلاب پیروز شده در سال ۱۳۵۷ با وجود مدعیان رهبری از صاحبان افکار مارکسیستی، ملی گرایان لیبرال، روشن فکران دینی و نیز صاحبان اندیشه های التقاطی، بار رهبری انقلاب بر دوش روحانیان مبارز سنگینی می کرد. در رأس روحانیان مبارز، آیت الله العظمی امام خمینی(ره) به عنوان یک مرجع مسلّم تقلید بدون اینکه ادعایی برای رهبری داشته باشد و برای قرار گرفتن در رأس نهضت کوچک ترین گامی برداشته باشد توسط مردم به رهبری پذیرفته شد. ظهور آیت الله خمینی(ره) و روحانیان مبارز در وضعیتی تحقق یافته بود که پیش تر رضا شاه هم تلاش خود را برای نابودی آنان به کار گرفته بود. مشابه همین سیاست در عصر محمدرضا پهلوی تداوم یافت و سکولاریزمْ، یعنی جدایی دین از سیاست، با کمک روشن فکران غرب گرا بر جامعه حاکم شد. در چنین شرایطی امام خمینی(ره) با تأکید بر وحدت دین و سیاست در اسلام، وضعیت حوزه های علمیه و روحانیان و اجتماع مؤمنان و مسلمانان را به گونه ای متحول ساخت که نه تنها خوف ورود به سیاست در برخی از روحانیان و مقدسان ریخته شد، بلکه ورود به سیاست «تکلیف» محسوب شد. امام خمینی(ره) به عنوان نظریه پرداز انقلاب اسلامی، هم نیازهای فکری و نظری انقلاب را درست در زمان لازم مطرح کرد. نظریه هایی همچون: نظری وحدت دین وسیاست، نظری تحریم تقیه، نظری عمل به تکلیف و نظری پیروزی خون بر شمشیر، که هرکدام ضربات سهمگین خود را بر پیکر رژیم پهلوی وارد می کردند و بهانه را از دست عافیت طلبان می گرفتند و در نهایت، ایشان با طرح و تبیین «نظری ولایت فقیه» الگوی حکومتی آینده را برای مردم مطرح کرد و ضرب نهایی را، به لحاظ نظری، بر نظام سیاسی شاهنشاهی وارد نمود. بدین سان امام خمینی(ره) بخش عظیمی از روحانیان و دیگر قشرهای ملت را وارد حوز انقلاب کرد. البته، ایشان در مسیر عمل به وظایف شرعی، ابتدا به نصیحت رژیم پرداخت و با امربه معروف و نهی از منکر شخص شاه را از عواقب مبارزه با دین اسلام بر حذر داشت (امام خمینی(ره)، ۱۳۷۸: ج۱: ۲۱۴؛ همان: ۷۸)، اما هنگامی که شاه مغرور و دولت و درباریان او به این نصایح وقعی ننهادند، با تبیین اقدام های ضدّ دینی و ضدّ انسانی و ضدّ ملی شاه، قیام علیه حکومت ظالم و براندازی حاکمیت جور را وظیفه و تکلیف برشمردند (امام خمینی(ره)، ۱۳۷۸: ج۱: ۲۱-۲۳؛ همان: ۱۵۹و ۱۶۲). هرچند هدایت و رهبری انقلاب هزینه های سختی نیز برای روحانیان مبارز به همراه داشت، اما چون تکلیف شرعی محسوب می شد، یاران صمیمی امام دستگیری، زندان، شکنجه، آزار و اذیت و در نهایت، شهادت را به جان می خریدند. با وجود چنین شرایط وحشتناکی، امام خمینی(ره) هیچ گاه دچار تزلزل نشد و این روحی بالای وی ناشی از ایمان خالص و باور تزلزل ناپذیرش به نصرت الهی بود. استاد مطهری(، که خود از نظریه پردازان انقلاب اسلامی بود، پس از ملاقات با امام خمینی(ره) در نوفل لوشاتو ی پاریس، در سال ۱۳۵۷ از روحی خلل ناپذیر ایشان چنین سخن گفت:

… در سفری که به پاریس رفتم، چیزهایی از روحی این مرد کشف کردم که نه تنها بر ایمان من، بلکه بر حیرت من افزود. وقتی برگشتم رفقا پرسیدند: «چه دیدی؟» گفتم: «چهارتا اَمَنَ دیدم: اَمَنَ بهدفه، به هدفش ایمان دارد. اَمَنَ بسبیله، به راهی که برای هدف خودش انتخاب کرده، ایمان دارد. اَمَنَ بقومه، من دیدم در هم رفقا و دوستانی که من سراغ دارم احدی به انداز این مرد به روحی مردم ایران ایمان ندارد. و از همه بالاتر، اَمَنَ بِرَبّه