فایل پاورپوینت کامل نگاهی به تاریخچه و تعالیم ادیان کهن ایرانی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نگاهی به تاریخچه و تعالیم ادیان کهن ایرانی :

مقدمه

مطالعات ادیان در ضمن شناخت و معرفی ادیان جهان به دسته بندی آنها نیز می پردازد. در این شاخه از علوم انسانی، بنا بر مقاصد و رویکردهای مختلف، ادیان را به گونه های متفاوتی دسته بندی می کنند. بنا بر یک دسته بندی، ابتدا ادیان به دین ابتدایی و ادیان نظام یافته یا پیشرفته تقسیم می پذیرد. دینِ ابتدایی مجموعه ای از باورها، و رسم هاست که برای تنظیم زندگیِ مادی و معنویِ انسان بدوی به وجود آمده است. ویژگی دین بدوی، متناسب با انسان بدوی، عبارت از کارکردگرایی، متافیزیکِ سبک، و الهیاتی بسیط است. دین بدوی درعینِ داشتنِ شکل های منطقه ای و قبیله ایِ متفاوت، جوهره بسیط و مشترکی دارد، که آن را از ادیان نظام یافته متمایز می کند.

در وهله بعد، ادیانِ نظام یافته به دو دسته می شود: ۱) ادیان زنده، ۲) ادیان خاموش یا قدیم یا باستانی. ادیان زنده آن گروه اند که هم اکنون به صورت پویا وفعال به حیات خود ادامه می دهند. اما، ادیان خاموش یا قدیم یا باستانی آنهایی اند که اگرچه به سان دین ابتدایی، ساده و بدون نظام مندیِ الهیاتی و دینیِ پیچیده نبوده اند، اما دیگر حیاتِ پویایی نداشته و به عنوان دینی مستقل و متمایز وجود خارجی ندارند؛ به عبارت عینی تر، در جهان امروز دارای پیروانی متمایز از دیگر ادیان نیستند، هرچند ممکن است تأثیرات دینی و فرهنگیِ آنها هنوز باقی باشد. نمونه مشهور این ادیان، دین مردم یونان و روم و مصر باستان، و آیین مهرپرستی (میترائیزم)، و نیز آیین های مزدک و مانی است. در این جا به دنبال بررسی سیر تاریخی ادیان کهن ایرانی و تبیین جایگاه، آموزه­ها و مقایسه عقائد ادیان ماقبل زرتشت هستیم.

عقائد آریایی ما قبل از زرتشت

شواهدی زیادی درباره عقائد آریائیان قبل از زرتشت وجود ندارد. اما معدود شواهدی وجود دارد که تا حدودی می­توان اطلاعاتی از عقائد آنان بدست آورد. از جمله این شواهد، آثار آریائیان هندوئی مثل ریگ وده می­باشد، چه، آریائیان ایران و هند از یک نژاد هستند و مشابهت ­هائی درباره افکار و عقائد آنان یافت می ­شود. در منابع تاریخی نیز می­توان شواهدی برعقائد آریائی­های قبل از زرتشت از جمله طبیعت پرستی یافت. از طرفی دیگر، شواهد حاکی از این است که آئین مغان و میترائیسم در منطقه ایران قبل از زرتشت ریشه در عقائد آریائی دارد. در نتیجه بحث از عقائد آریائیان قبل از زرتشت را در چند محور دنبال می­کنیم. طبیعت­پرستی، آئین مغان، آئین مهر­پرستی (میترائیسم).

طبیعت پرستی

تا آنجا که اطلاعاتی تاریخی در دسترس است نشان می­دهد، نوعی گرایش به طبیعت و طبیعت­پرستی و اعتقاد به چند­خدائی، در آریائیان قبل از زرتشت وجود داشته است.[۱] از جمله این شواهد می­توان به اشتراک دینی در برخی از آموزه­های طبیعت پرستی آئین میترائیسم و آئین مغان و در ایران قدیم[۲] و هندیان اشاره کرد.[۳] در متن کهن هندی( ریگ وده) و ایرانی، آموزه­های مشترک دینی و اجتماعی سال­ها در جامعه اقوام آریائی رواج خوبی داشته است، که در قالب باور و پرستش امور طبیعی دیده می­شود. مری بویس معتقد است، آریایی های ایرانی همانند خویشاوندان هندی خود، باورهای طبیعت پرستانه ای داشتند. [۴] از جمله خدایان مشترک اقوام آریائی و اسطورهائی که جنبه طبیعت­پرستانه آن نیز یافت می­شود؛ می­توان به پرستش میترا[۵] (هندی) و ایرانی آن میثرا[۶] و دیگر ایزدان مثل اله باد، آب، (آگنی)آتش و. . . اشاره کرد. وارونه، میترا، ناسیته (ناهید) و ایندرا خدایان مشترک اقوام هند و ایرانی یا آریائی­ها بوده­اند. [۷] نتیجه اینکه؛ بر اساس شواهد موجود در اقوام آریائی (هندو ایرانی)، ردپائی از توجه به مظاهر طبیعت، تعدد خدایان و گونه­های طبیعت­پرستی در شکل­های متنوع، در قالب­های مختلف پرستش و عبادت دیده می­شود، که مظاهر جاری در طبیعت و خدایان دارای جایگاه ویژه و مورد احترام فردی و جمعی بوده­اند.

آئین مغان

واژه «مغ» در زبان قدیم ایران به معنای خادم، غیب­گو، و جادوگر و مترادف مجوس[۸] بوده است که جمع آن «مغان» است. به روحانیون و متولیان امور دینی پیروان آئین­های مختلف نیز، «تمغ» اطلاق می­شده است. [۹] که در طول تاریخ فرازها و نشیب­هائی را پشت سر گذاشته است. درباره خاستگاه مغان، جایگاه و افکار آنها نیز، نظراتی وجود دارد. شواهدی درباره آئین مغان وجود دارد که براساس آن نمی­­توان نظر واحدی را در یافته­های پژوهشگران پیدا نمود. اما همین نظرات و شواهد می­تواند ما را به مقصود نزدیک سازد. آنچه باعث گردیده تا دین شناسان در باب مغان نظرات مختلفی ارائه دهند، گزارش­های برجای مانده از مورخان یونان باستان، هرودت، [۱۰] پلوتارخ، [۱۱] استرابو، [۱۲]ودیگر دانشمندان در این زمینه است. و همین­طور، نکاتی هر چند کوتاه در باب مغان در متون کهن ایرانی، فارسی باستان، آورده شده است. براساس شواهد موجود، پژوهشگران درباره مغان چندین نظریه را مطرح نموده­اند. برخی منشا مغان را غیر آریائی می پندارند، برخی آنها را آریایی می­خوانند، و برخی دیگر نیز، با احتیاط از کنار این جماعت می­گذرند و ترجیح می­دهند درباره نقش و جایگاه این طایفه سخن بگویند. در اینجا برخی از آراء درباره تاریخ، عقائد، جایگاه و رسالت مغان را به اختصار ذکر می­کنیم.

به طور غالب در منابع و شواهد موجود، «مغ» به معنای روحانی و کاهن بکار رفته است. [۱۳] برخی اعتقاد دارند که این گروه در طول تاریخ، یعنی از جهان باستان تا امروز، جماعتی دینی بوده که سرپرستی امور دینی پیروان در هر آئین و مذهب را بر عهده دارند. [۱۴] هم چنین برخی از پژوهشگران معتقدند که از قرن ششم ق. م. مغان به عنوان طائفه­ای از آموزگاران تعلیم و تربیت دینی، روحانیون، وخوابگزاران مشهور بوده­اند. [۱۵] گروهی دیگر معتقدند که مغان یک گروه از بومیان غیر آریائی قبل از مادها[۱۶] در ایران ساکن بوده­اند. برخی دیگر با تردید به آئین مغان، خاستگاه و جایگاه آنان نگریسته­اند. [۱۷] برخی از پژوهشگران معتقدند، مغان قومی بودند، دارای پیشینه تاریخی که پیش از آمدن زرتشت در غرب ایران می­زیسته­اند و مربوط به اقوام آریائی، و یک گروه از شش طائفه مادها می­باشند. [۱۸] معتقدند که این طائفه در دستگاه حکومت مادها نفوذ کرده؛ واین گروه از زمان مادها به بعد مغان یا مجوسان می­خواندند.

یرخی از مورخان عقائد، جایگاه، و وظائفی را برای مغان ذکر نموده­اند، که مهم­ترین شاخصه آنان کهانت، پیشگوئی، هم­چنین، پزشکی، سیاست، نجوم و ستاره­شناسی، مراسم قربانی، آتش مقدس (اتربان در اوستا)، و تابوهای فراوان در مراسم تطهیر، رعایت قوانین بسیار سخت و طاقت­فرسا، در انزوای مطلق از خانواده و طائفه خود، پرستش مجموعه­ای از خدایان آریائی، اعتقاد به رب­النوع­های شر و نیروهای ترس­آور، در اشکال و صور تخیلی و غیره؛ اشاره نمود. [۱۹] به نظر می­رسد مغان در دوران باستان مورد بحث و نقد بوده­اند و اغلب به خوبی و نیکی از آنها یاد نشده است. [۲۰] سرپرستی امور دینی و کهانت، از مهم­ترین وظائف آنها بوده است که جایگاه نسبتا خوبی در دوران باستان داشته، این مقام و منصب از طریق توارث (پدر به پسر) به یکدیگر منتقل می­شده است. مغان در دوران هخامنشیان نسبت به دوران باستان، با توجه به شرائط زمانی و مکانی، جایگاه و رسالت والائی پیدا نموده و در برابر پیروان و مردم مورد احترام بوده­اند. نقش مهم آنها در امور دینی و سیاسی انکار ناپذیر است، چه حضور در مراسم­های سیاسی و تاجگذاری پادشاهان به همراه طبقه لشکری خود گواه براین مطلب است. هم چنین؛ در دوره برخی از حاکمان هخامنشی وظائف و جایگاه آنان برای مردم به خوبی مشهود بوده و به عنوان طبقه روحانی شناخته می­شدند. در این دوره کورش از مغان حمایت کرده، به عنوان مشاور در امور سیاسی و دینی از آنان کمک می­جسته و معتقد بود ک