فایل پاورپوینت کامل نگاهی به سیره اجتماعی امام حسن مجتبی علیه السلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نگاهی به سیره اجتماعی امام حسن مجتبی علیه السلام :

مقدمه

خداوند در قرآن می فرماید: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّهً یهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَینا إِلَیهِمْ فِعْلَ الْخَیراتِ وَ إِقامَ الصَّلاهِ وَ إیتاءَ الزَّکاهِ وَ کانُوا لَنا عابِدینَ؛[۱] ما آنان را امامانی قرار دادیم که به امر ما هدایت کنند و انجام خیرات، اقامه نماز و دادن زکات را به آنان وحی کردیم و آنان پرستش کنندگان ما بودند». بر اساس این آیه، شیعه باید سیره امامان علیهم السلام را الگوی زندگی خویش قرار دهند؛ زیرا تمسک به سیره اهل بیت علیهم السلام، موجب رستگاری و تخلف از سیره ایشان، موجب هلاکت می شود؛ چنانکه در زیات جامعه کبیره می خوانیم: «… وَ فَازَ مَنْ تَمَسَّک بِکمْ وَ أَمِنَ مَنْ لَجَأَ إِلَیکمْ وَ سَلِمَ مَنْ صَدَّقَکمْ وَ هُدِی مَنِ اعْتَصَمَ بِکمْ مَنِ اتَّبَعَکمْ فَالْجَنَّهُ مَأْوَاهُ وَ مَنْ خَالَفَکمْ فالنَّارُ مثْوَاهُ. ..؛[۲] هر که به شما تمسک جست، به رستگاری رسید و هر که به شما پناه آورد، ایمنی یافت. کسی که شما را تصدیق نمود، سالم ماند و هر که متمسک به شما شد، هدایت یافت. کسی که از شما پیروی کرد، بهشت جای اوست و هر که با شما مخالفت ورزید، آتش جایگاه اوست». این نوشتار می کوشد برخی از زوایای سیره اجتماعی امام مجتبی علیه السلام را تبیین نماید.

نمود هایی از سیره اجتماعی امام حسن علیه السلام

۱. حفظ کرامت انسانی

«کرامت انسانی»، یکی از اساس ترین ویژگی های انسان و بیانگر ارزشمندی و والایی ذاتی انسان و برتری او نسبت به موجودات دیگر است؛ چنانکه قرآن می فرماید: «وَ لَقدْ کرَّمْنَا بنِی آدَمَ وَ حَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبحْرِ وَ رَزَقنَاهُم منَ الطَّیِّبَاتِ وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَی کَثِیرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلاً؛[۳] به راستی ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و آنان را در خشکی و دریا [بر مرکب ها] بر نشاندیم و از چیزهای پاکیزه به ایشان روزی دادیم و آن ها را بر بسیاری از آفریده های خود برتری آشکار دادیم».

علامه طباطبایی رحمه الله در تفسیر این آیه شریفه فرموده است: «مراد از آیه، بیان حال جنس بشر است؛ صرف نظر از کرامت های خاص و فضایل روحی و معنوی که به عده ای اختصاص داده است».[۴] آیت الله جوادی آملی نیز می فرماید: «صیانت از کرامت انسانی در اندیشه حقوق اسلامی، کرامت از آن فضایل برجسته ای است که خدای سبحان فرشتگان را به این وصف ستود و انسان های وارسته را به این وصف موصوف کرد».[۵]

بر این اساس حفظ کرامت انسانی در آیات قرآن و سیره معصومان علیهم السلام مورد تأکید قرار گرفته و توجه به ارزش ذاتی او از جهت انسان بودن، اهمیت ویژه ای داشته و رنگ و نژاد و جنس و زبان و حتی دین افراد، این ارزش را تحت تأثیر قرار نداده است. این در حالی است که متأسفانه امروزه کرامت و ارزش انسان، مسئله ای است که در برخی جوامع بشری فراموش شده است. ملت های استعمارگر برای رسیدن به اهداف استعماری خود، از هیچ ظلم و ستمی نسبت به انسان های دیگر دریغ نمی کنند. نعمت هایی چون عقل، حق حیات و استفاده طبیعی از آنچه خداوند مسخر انسان ساخته است، حق مسلم هر انسانی است.[۶]

یکی از ویژگی های اخلاقی امام حسن علیه السلام، ارج نهادن به «کرامت انسانی» است؛ چنانکه در سیره اجتماعی آن حضرت می توان اوج اکرام و بزرگداشت مؤمن را مشاهده کرد:

مردی نامه ای را به دست امام حسن علیه السلام داد که در آن حاجت خود را نوشته بود. امام علیه السلام بدون اینکه نامه را بخواند، به او فرمود: «حاجتت چیست؟». شخصی عرض کرد: «ای فرزند رسول خدا! خوب بود نامه اش را می خواندی و می دیدی حاجتش چیست و آن گاه بر طبق حجتش پاسخ می دادی؟». امام علیه السلام فرمود: «بیم آن دارم که خدای تعالی تا به این مقدار که من نامه اش را می خوانم، از خواری مقامش مرا مورد مؤاخذه قرار دهد».[۷]

در روایت آمده است امام حسن علیه السلام به مسئول اموال خود فرمود: «ما مجموعاً چقدر پول داریم» و او عرض کرد: «دوازده هزار درهم». حضرت به او دستور داد همه را بیاورد. او عرض کرد: «این، مخارج سال ماست و چیزی باقی نمی ماند». امام علیه السلام فرمود: «توکلت به خدا زیاد باشد». او تمام آن اموال را آورد و حضرت همه را به فقیر داد و فرمود: «این مال کم را قبول کن و گویا تو چیزی به ما نفروختی و ما هم چیزی از تو نخریدیم (آبروی تو کاملاً محفوظ است) و این هم مال اندکی بود که ما در بساط داشتیم».[۸]

۲. تواضع و فروتنی

یکی از گزاره های اخلاق دینی، تواضع و فروتنی است؛ چنانکه خداوند خطاب به رسول اعظم صلی الله علیه وآله فرموده است: «وَ اخفِضْ جناحَک لِلْمُؤْمِنینَ؛[۹] بال [عطوفت] خود را برای مؤمنان فرود آر». تواضع، حالت خشوع و خضوع درونی است که نشانه های آن در رفتار آشکار می شود. تواضع به معنای قرار دادن نفس در مرتبه پایین تر است.[۱۰] «خفض الجناح کنایه عن اللین و الرفق و التواضع»،[۱۱] بر این اساس خفض جناح، کنایه از فروتنی همراه با محبت است.[۱۲]

یکی از آموزه های اخلاقی امام حسن علیه السلام، فروتنی است؛ چنانکه راوی می گوید:

حسن بن علی علیه السلام بر فقرایی عبور کرد که آنان خرد ه های نان را بر روی زمین گذاشته بودند و آن ها را بر می داشتند و می خوردند. آنان به آن حضرت عرض کردند: «ای فرزند دختر رسول خدا! برای خوردن ناهار جلو بیا». امام علیه السلام نزد آنان رفت و نشست و فرمود: «خداوند افراد متکبر و مغرور را دوست ندارد». سپس همراه آنان شروع به خوردن نمود تا اینکه از خوردن دست کشیدند… سپس آنان را به میهمانی خود دعوت، به آنان غذا و لباس داد.[۱۳]

یکی از بزرگان نقل کرده اند: زمانی یکی از طلاب بیمار شد. مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری رحمه الله، دارویش را تهیه کرد و به منزل برد و به خانواده دستور داد که آن را آماده کنند. سپس خودش دارو را به حجره آن طلبه آورد و حتی به خادمش نداد که بیاورد.[۱۴]

نظر کردن به درویشان منافی بزرگی نیست

سلیمان با چنان حشمت نظرها بود با مورش[۱۵]

۳. عفو و صفح

آموز های دینی گویای جایگاه و اهمیت عفو و بخشش از خطا های یکدیگر است؛ زیرا برقراری رابطه دوستانه میان هم نوعان بدون عفو و گذشت امکان ندارد. از این رو عفو و گذشت از نظر عقل و آموزه های وحیانی، رفتاری ارزشی و هنجاری پسندیده است. خداوند در آیات متعددی بر اهمیت و ارزشمندی عفو و گذشت تأکید کرده و حتی از صاحبان حق خواسته است که از حق خویش بگذرند و اشتباه دیگران را نادیده بگیرند: «وَ لا تَسْتَوِی الْحَسَنَهُ وَ لاَ السَّیئَهُ ادْفَعْ بِالَّتی هِی أَحْسَنُ؛[۱۶] و نیکی و بدی یکسان نیست؛ به شیوه ای که آن بهتر است، پاسخ گوی».

یکی از ویژگی های سیره اجتماعی امام حسن علیه السلام، بخشش خطای دیگران است؛ چنانکه وقتی حضرت دید پای گوسفند شکسته است، پرسید: «چه کسی شکسته است؟». غلام حضرت عرض کرد: «من شکستم. می خواستم شما را ناراحت کنم». حضرت تبسمی کرد و فرمود: «این ها به خاطر این است که تو آزاد نیستی». سپس او را آزاد کرد و هدیه خوبی به او داد.[۱۷] بر این اساس امام حسن علیه السلام از شیعیان انتظار دارد که نه تنها خطاهای دیگران را به سادگی ببخشند؛ بلکه خطای او را با هدیه جبران کنند؛ زیرا قرآن مردم را افزون بر عفو، به صفح و نادیده گرفتن خطای دیگران سفارش می کند: «وَ لْیعْفُوا وَ لْیصْفَحُوا أَلا تُحِبُّونَ أَنْ یغْفِرَ اللَّهُ لَکمْ؛[۱۸] و باید که ببخشند و درگذرند. آیا دوست نمی دارید که خداوند شما را بیامرزد؟». در تفاوت معنایی «عفو» و «صفح» گفته اند که صفح، یک مرتبه برتر و بلیغ تر از عفو است؛ زیرا در عفو نکوهش زبانی نفی نشده است، اما در صفح افزون بر بخشش خطا، به خطاکار روی خوش نشان داده می شود و هیچ نوع شماتتی نسبت به او انجام نمی شود؛ چنانکه شهید مطهری رحمه الله می نویسد:

صفح… با عفو تفاوت دارد. وقتی کسی کار خطایی می کند، هم استحقاق معاقبه و مجازات دارد و هم استحقاق ملامت. عفو، گذشت از مجازات است؛ ولی صفح یک درجه بالاتر است. صفح این است که انسان نه تنها آن مجازات معمول را انجام نمی دهد؛ بلکه اصلًا نامش را هم نمی برد، به روی طرف هم نمی آورد، اسمش را هم نمی برد و لهذا اولیاءاللَّه همیشه مقامی بالاتر از عفو دارند؛ یعنی عفو آن ها به صورت صفح است.[۱۹]

در دوران زعامت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی رحمه الله در شبی از شب ها که ایشان در نجف اشرف نماز مغرب و عشا را به جماعت می خواندند، شخصی بین دو نماز فرزند ایشان را شهید کرد. وقتی این پیرمرد هفتاد ساله از شهادت فرزندش باخبر شد، بسیار بردباری و صبوری و بزرگواری از خود نشان داد و فرمود: «لا حول و لا قو الا بالله» و نماز عشا را خواند و قاتل فرزند را هم عفو کرد.[۲۰]

چاره دفع بلا نبوَد ستم

چاره، احسان باشد و عفو و کرم[۲۱]

بدی را بدی سهل باشد جزاء

اگر مَردی احسِن الی مَن اساء[۲۲]

۴. بخشش مالی

بذل و بخشش در راه خدا، یکی از ویژگی های اخلاقی امام حسن علیه السلام است که زبانزد خاص و عام می باشد تا آنجا که امام علیه السلا