فایل پاورپوینت کامل تجلی معراج رسول اکرم (ص) در ادب فارسی

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تجلی معراج رسول اکرم (ص) در ادب فارسی :

طرح مسأله

همانگونه که مسلم و واضح است مهمترین و موثق ترین منبع دربار معراج پیامبر اکرم (ص) کتاب آسمانی ما قرآن کریم است. خداوند متعال در آیات متعددی به این واقعه اشاره نموده است (از جمله نک به: الاسراء، ۱، النجم، ۷ الی ۱۸) و پس از آن براساس آیات مبارکه قرآن، مفسران و مورخان به توضیح و تفسیر این مهم پرداخته اند. و نیز شاعران و نویسندگان به صور مختلف در آغاز دواووین و منظومه ها و یا در ضمن اشعار و آثار منثور خود به پاس تیمن و تقدس اشعار و آثار خود را با رایح آیات قرآن در موضوع معراج و نعت رسول اکرم (ص) نغز و دل انگیز نموده اند و همراه با تصویرسازی شاعرانه، فحوای زیبا و نغزی را به اشعار خود داده اند که در این مقاله نمونه هایی از این اقتباس مورد تحقیق قرار می گیرد.

معراج رسول خدا (ص) در قرآن و تجلّی آن در آثار ادبا

نخستین سوره و آیه، در اشاره مستقیم به معراج حضرت رسول (ص) سوره «بنی اسرائیل» است البته این سوره نام های دیگری از جمله: «اسراء » و یا «سبحان» دارد در آغاز این سوره آیه شریف ذیل آمده است:

«سبحان الذی اسری بعبده لیلا من المسجد الحرام الی المسجد الاقصی الذی بارکنا حوله لنریه من آیاتنا انه هو السمیع البصیر».

یعنی: منزه خدایی است که یک شب بند خود محمد (ص) را از مسجد الحرام به مسجد الاقصی برد، مسجد اقصی محلی است که اطراف آن را متبرک ساخته ایم این سیر در شب برای آن بود، که حکمت و اسرار و آیات قدرت خود را به محمد (ص) ارائه دهیم. آری خداوند به هم اسرار شنوا و بیناست.

دومین سوره بعد از سوره «اسراء » یا «بنی اسرائیل» سوره نجم است که پروردگار متعال در آیات هفتم تا هجدهم این سوره به معراج پیامبر اکرم (ص) اشاره دارد.

«و هو بالافق الاعلی ثم دنا فتدلی فکان قاب قوسین اوادنی فاوحی الی عبده ما اوحی ما کذب الفواد ما رای افتمارونه علی ما یری و لقد راه نزله اخری عند سدره المنتهی عندها جنه المأوی اذا یغشی السدره ما یغشی ما زاغ البصر ما طغی لقد رأی من آیات ربه الکبری»

همچنین در سوره تکویر نیز به دیدار پیامبر اکرم (ص) جبرئیل را در افلق اعلی اشارت دارد (همان سوره، ۲۳) و اشارتی نیز در آیه ۶۱ سوره اسراء به این موضوع شده است. اما از این میان همانگونه که از آثار نظم و نثر شاعران و نویسندگان مشهود است، تجلی آیه آغازین سوره اسراء و برخی آیات سوره نجم بیشتر مطمح نظر شاعران و نویسندگان بوده است. نظامی در بین شاعران بیش از هر شاعری به توصیف و ذکر معراج با تکیه بر آیات قرآنی پرداخته است هرچند تصویرسازی های او از حیث زیبایی قابل تأمل است:

ای سید بارگاه کونین

نساب شهر قاب قوسین

رفته ز ورای عرش والا

هفتاد هزار پرده بالا

ای صدرنشین عقل و جان هم

محراب زمین و آسمان هم

(همو، منظومه لیلی و مجنون)

و در جایی دیگر از منظومه لیلی و مجنون به «ما زاغ البصر و ما طغی» اشارت دارد:

ربع فلک از چهار گوشه

داده ز درت هزار خوشه

از سرخ و سفید دخل آن باغ

بخش نظر تو مهر «ما زاغ»

(همانجا، ۱۴)

و در هفت پیکر نیز با اقتباس از آیات قرآن کریم آمده است:

«قاب قوسین » او در آن اثنا

از «دنی» رفت سوی «وادنی»

(همو، هفت پیکر، ۱۳)

مضمون بیت اشاره به آیه «ثم دنی فتدلی، فکان قاب قوسین اوادنی» دارد.

و در همان اثر:

چشم او را که مهر «ما زاغ» است

روضه گاهی برون از این باغ است

(همانجا، ۸)

نجم الدین رازی در مرصاد العباد در بیان ختم نبوت به محمد صلی اللّه علیه و آله آورده است: «خواجه می گفت: مالی و للدنیا انما مثلی کمثل راکب راح فی یوم صائف فنزل و استراح فی ظل شجره ثم رکب و راح. من از کجا و دنیا از کجا؟من آنم که در مقام سدره هر چه در خزانه غیب و جواهر و نفایس ملک و ملکوت بود جمله بر من عرضه کردند، بگوشه چشم همت به هیچ باز ننگریستم که «اذ یغشی السدره ما یغشی ما زاغ البصر و ما طغی» بلکه نقد وجود نیز در آن قمار خانه کم زدم، و پرواز کنان از دروازده عدم به آشیان اصلی «اوا دنی» باز شدم. شیخ فرماید رضی اللّه عنه. (هموه، ۱۳۲)

جمال الدین عبد الرزاق اصفهانی در ترکیب بند معروف خود در نعت حضرت رسول (ص) آورده است:

ای از «بر سدره» شاهراهت

وی قبه عرش تکیه گاهت

ای طاق نهم رواق بالا

بشکسته ز گوشه کلاهت

(همو، ۲)

عراقی شاعر قرن هفتم در دیوان اشعارش با انتخاب وزن و بحر عروضی مناسب به زبان عربی قصیده اش را با ستایش پروردگار و سپس توصیف پیامبر (ص) با الهام از قرآن کریم به هم در پیوسته است:

تعالی من توجد بالکمال

تقدس من تفرد بالجلال

له قدم تخطی العرش سیرا

له همم نظیر الی المعال

و «سبحان الذی اسری بعبد»

من الاقصی الی حرم الوصال

فجمله بآثار التجلی

و کحله بانوار الجمال

(همو، دیوان اشعار)

عطار نیشابوری که از منظومه سرایان و داستان پردازان پرآوازه زبان فارسی است در جمیع منظومه هایش می توان اشارات قرآنی را نمایان ساخت؛ در منظومه خسرو نامه:

ملایک خاشه روب گلشن او

خلایق خوشه چین خرمن او

نیازش پیک راه «قاب قوسین»

نمازش جلوه گاه قره العین

(عطار، ۱۷)

سنایی غزنوی نیز در مثنوی های خود که متأثر از آیات مبارکه قرآن است به این صورت بیان می کند:

در حدیقه الحقیقه:

گفت سبحانش «الذی اسری»

شده ز آنجا به مقصد اقصی

(سنایی، ۱۱۵)

و در همان اثر:

دو جهان پیش همتش به دو جو

«سر ما زاغ و ما طغی » بشنو

صدر او صدر ملک استغناء

«قاب قوسین» قلبش «اوادنی»

(همانجا)

در سوانح الافکار رشیدی مولف پس از حمد و ثنای پروردگار در توصیف پیامبر اکرم (ص) آیات قرآن کری