فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن

فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن، محتوای خود را در قالب 101 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل الفاظ مکرّر در قرآن و فواید آن :

اشاره

یکی از مسایلی که از قدیم ذهن قرآن پژوهان را به خود مشغول ساخته، تکرار برخی عبارت ها و آیه های قرآن کریم است. این موضوع در سوره های «رحمن» و «مرسلات» جلوه ی خاصی پیدا کرده است. به طوری که در سوره ی نخست با ۷۶ آیه، جمله ی «فَبِأَی آلاءِ رَبِّکما تُکذِّبانِ» ۳۱ بار و در سوره ی دوّم، آیه ی «وَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبِینَ» ده بار تکرار شده است. همچنین آیات «فَکیفَ کانَ عَذابِی وَ نُذُرِ» و «وَ لَقَدْ یسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّکرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّکرٍ» در سوره های قمر، چهار بار مکرّر گشته است. موضوع تکرار آیات و الفاظ قرآن از این جهت حایز اهمیت است که در علوم بلاغی، تکرار را از جمله ی عوامل اطناب برشمرده و نیز مُخِلّ به فصاحت دانسته اند. از این رو محققان درصدد بیان فواید تکرار در قرآن برآمده اند. در این نوشته با نگاهی جامع به موضوع تکرار در قرآن، فواید الفاظ مکرر قرآن را یادآور شده و این مقاله در دو بخش فراهم آورده شده؛ در بخش نخست به طبقه بندی الفاظ مکرر در قرآن پرداخته و در بخش دوّم فواید تکرار آن ها را برشمرده است.

۱.مقدمه

مقصود از الفاظ مکرر، الفاظی است که در یک متن بیش از یک بار به کار رفته باشد. در علوم بلاغی، در مباحثی همچون «اطناب» و «فصاحت کلام» از «تکرار» سخن به میان آمده است؛ اطناب، یعنی زیادتِ الفاظ بر معانی ـ که در عین حال مفید نیز باشد ـ یا ادای معانی با عبارتی بیش از حد متعارف به جهت تقویت و تأکید آن. اطناب، انواع بسیاری دارد؛ یکی از آن ها تکراری است که به انگیزه های خاصّی صورت می گیرد.[۱] هم چنین، یکی ازمواردی که به فصیح بودن کلمه آسیب می رساند، کثرت تکرار بی فایده است. بنابراین می توان گفت که تکرار بر دو قسم است: ۱) تکرار بلیغ و مفید؛ ۲) تکرار غیر بلیغ و بی فایده. با این توضیح، باید دید اوّل این که تکرار در قرآن چه جایگاهی دارد، دوّم آن که چه فوایدی بر این تکرار مترتب است. از این رو، متن اصلی مقاله را در دو بخش قرار داده ایم؛ در بخش نخست، الفاظ مکرر در قرآن را طبقه بندی کرده ایم، در بخش دوّم به بیان فواید تکرار در قرآن پرداخته ایم.

۲.طبقه بندی الفاظ مکرر در قرآن

الفاظ مکرر در قرآن را می توان از لحاظ «شمار تکرار در کل قرآن» و نیز از «لحاظ تعداد الفاظ مکرر در مواضع خاص» طبقه بندی کرد.

۲ ـ ۱ ـ الفاظ مکرر از لحاظ شمار تکرار درکل قرآن: این الفاظ را می توان در سه دسته جای داد: ۱) الفاظ حایز کم ترین شمار تکرار؛ ۲) الفاظ حایز بیش ترین شمار تکرار؛ ۳) سایر الفاظ مکرر. الفاظی که در سراسر قرآن تنها دو بار به کار رفته اند از دسته ی نخست اند، مانند: «الابل» (انعام (۶)، ۱۴۴؛ غاشیه (۸۸)، ۱۷)، «اثاثاً» (نحل (۱۶)، ۸۰؛ مریم (۱۹)، ۷۴) و «باخع» (کهف (۱۸)، ۶؛ شعراء (۲۶)، ۳). الفاظی که حایز بیش ترین شمار تکرارند، از بیشترین تا ده مورد عبارت اند از:

۱) لفظ جلاله «الله»، ۲۷۰۲ بار ـ با احتساب واژه ی اللهم که پنج بار آمده است؛ ۲) «قال»، ۱۷۲۵ بار؛ ۳) «کان»، ۱۳۸۸ بار؛ ۴) «ربّ»، ۹۷۳ بار؛ ۵) «ایمان»، ۸۷۹ بار؛ ۶) «علم» ۷۸۰ بار؛ ۷) «اتی»، ۵۴۹ بار؛ ۸) «کفر»، ۵۲۵ بار؛ ۹) «رسول»، ۵۱۳ بار؛ ۱۰) «یوم»، ۴۷۵ بار.

۲ ـ ۲ ـ الفاظ مکرر از لحاظ تعداد واژه های تکرار شده در مواضع خاصّ

در این جا، سخن از آن نیست که یک واژه در سراسر قرآن، چند بار به کار رفته است، بلکه سخن از تکرار یک واژه یا واژه های یک آیه در مواضع خاصی از قرآن است. برای مثال گفته می شود چرا واژه ی«النّاس» در آخرین سوره ی قرآن چندبار تکرار شده است؛ و یا چرا بخشی از آیه ی ۴۸ سوره ی بقره در آیه ی ۱۲۳ همین سوره مکرر گشته است؛ و یا چرا آیه ی «فَبِأَی آلاءِ رَبِّکما تُکذِّبانِ» عیناً و با شمار زیادی در سوره ی «رحمن» تکرار شده است.

این الفاظ، ابتدا به دو دسته ی کلی تقسیم می شوند: الف) یک لفظ مکرر؛ ب) بیش از یک لفظ مکرر.

قسم نخست، خود با توجّه به محل تکرار به دو گونه قابل تقسیم است: ۱) در یک آیه یا در چند آیه ی متوالی؛ ۲) در مواضع مختلف از قرآن.

قسم دوّم نیز ـ با توجّه به کل الفاظ آیات ـ به دو نوع قابل تقسیم است: الف) در حد تمام الفاظ آیات؛ ب) در حد برخی از الفاظ آیات.

۲ ـ ۲ ـ ۱ ـ یک لفظ مکرر

در نوع اوّل از این قسم، یعنی «در یک آیه یا چند آیه ی متوالی»، تمام الفاظ، در نوع دوّم، یعنی «در مواضع مختلف» تنها الفاظی مدّنظر قرار گرفته اند که معانی مستقل دارند؛ نه الفاظی مانند «مِنْ»، «ذلک» و «الذین» که به تنهایی معنای کاملی ندارند و از میان الفاظ دارای معانی مستقل نیز فقط مواردی لحاظ شده اند که آیات مشتمل بر آن ها از نظر این کلمه ی مکرر، وحدت موضوعی دارند؛ نه کلماتی هم چون «اَبِی» که در آیه ی «اذْهَبُوا بِقَمِیصِی هذا فَأَلْقُوهُ عَلی وَجْهِ أَبِی یأْتِ بَصِیراً وَ أْتُونِی بِأَهْلِکمْ أَجْمَعِینَ» (یوسف (۱۲)، ۹۳ اشاره به پدر یوسف ـ علیه السّلام ـ و در آیه ی «وَ اغْفِرْ لِأَبِی إِنَّهُ کانَ مِنَ الضَّالِّینَ» (شعراء (۲۶)، ۸۶) اشاره به پدر ابراهیم ـ علیه السّلام ـ دارد، زیرا چنین تکراری تنها تکرار «شکل» است.

۲ ـ ۲ ـ ۲ـ بیش از یک لفظ مکرر

نوع دوّم از این قسم یعنی «تکرار در حدّ برخی از الفاظ آیات» چنانچه شامل تعداد کمی از کلمات آیات شود، این گونه آیات همدیگر را تفسیر می کنند. امّا در صورتی که شامل تعداد زیادی از کلمات آیات شود، به نوع اوّل یعنی حدّ تمام الفاظ آیات» نزدیک می شود. محور بررسی های ما در این قسم، نوع اوّل است که شامل ۷۲ آیه[۲] از قرآن کریم می شود. این آیات که عیناً و بدون هیچ اختلافی تکرار شده اند؛ از لحاظ محلّ تکرار به دو دسته: «در یک سوره» و «در دو یا چند سوره» و دسته ی اوّل نیز از لحاظ میزان تکرار به دو گونه: «به تعداد زیاد» و به «تعداد کم» دسته بندی می شوند.

۳.فواید کاربرد الفاظ مکرر در قرآن

با توجّه به این که از نظر متخصصان علوم بلاغی، استفاده از الفاظ مکرر، بدون فایده، مخلّ بلاغت است. تبیین و تفسیر وقوع چنین پدیده ای در قرآن در موارد بسیاری ـ حتی در حدّ تکرار تمام الفاظ آیه ـ چیست؟ برای این پرسش، دو پاسخ داریم: پاسخ اوّل آن است که: اگر فرض بگیریم هرگونه تکراری مخالف با بلاغت است، باز هم دلیلی بر وجود عیب و نقص در قرآن کریم نیست؛ زیرا می توان گفت که از نظر قرآن، اصل، دنبال کردن هدفی است که قرآن برای آن نازل شده است و تاجایی که بلاغت مانع پیاده کردن هدفش نباشد، از آن سود می جوید. اگر به فرض، در برخی موارد اجرای قواعد بلاغی با هدف اصلی اش سازگاری نداشته باشد، بدیهی است که دنبال کردن هدف اصلی بر رعایت موازین بلاغی مقدم خواهد بود. باید به این نکته توجّه داشت که وجه اعجاز قرآن کریم منحصر در «بلاغت» نیست، بلکه قرآن از جهات گوناگون معجزه است، چنانچه در موارد خاصی، رعایت وجوه دیگر اعجاز قرآن، مقتضی عدم رعایت قواعد بلاغی بوده است، این امر خللی به اعجاز قرآن وارد نمی کند.

و امّا پاسخ دوّم: با دقت و تدبّر در آیات قرآن می توان اسرار و حکمت های وجود این الفاظ را در قرآن یافت. برای نیل به این هدف، با توجّه به تقسیم بندی ارائه شده، به بررسی آیات دربردارنده ی الفاظ مکرر می پردازیم. بررسی این آیات با توجّه به دسته بندی نوع اوّل یعنی «از لحاظ تعداد تکرار در کلّ قرآن» به بحث اعجاز عددی منجر می شود که در زمینه ی آن پژوهش هایی از سوی بعضی از دانش مندان انجام گرفته است و نیازی به طرح دوباره ی آن در این مقاله نیست. بنابراین محور بحث، بیان فواید تکرار الفاظ، مطابق دسته بندی نوع دوّم (از لحاظ تعداد الفاظ تکرار شده در برخی مواضع) است.

۳ ـ ۱ ـ فایده ی مکرر بودن یک لفظ در دو یا چند آیه ی متوالی

پژوهش گران درباره ی فایده ی وجود این نوع، شش دلیل ذکر نموده اند:

۱.مقبولیت کلام؛[۳]۲. ترس از فراموشی مخاطب در صورت طولانی شدن کلام؛[۴]۳. تعظیم و تهدید؛[۵] ۴. مدح؛[۶] ۵. استبعاد؛[۷]۶. شیوع و اهمیت داشتن در جامعه؛[۸] برخی نیز معتقدند این نوع, اساساً تکرار محسوب نمی شود تا از فایده ی آن سخن بگوییم.[۹]

۳ ـ ۲ ـ فایده ی مکرّر بودن یک لفظ در مواضع مختلف

بررسی این گونه الفاظ همان روش تفسیر موضوعی است که برخی از دانش مندان با استفاده از این روش به تفسیر قرآن پرداخته اند. مفسّر پس از جمع آوری آیات مربوط به یک لفظ یا موضوع خاص، همه ی آن ها را هم چون مواردی که در هم می آمیزند؛ پیش روی خود قرار داده، در معانی آن ها تفقّه نموده، نسبت آن ها را با یکدیگر کشف و از میان آن ها نتیجه گیری و هدف را آشکار می کند[۱۰]

۳ ـ ۳ ـ فواید مکرّر بودن تمام الفاظ یک یا چند آیه

از میان ۷۲ آیه ی مکرّر قرآن کریم، تنها سه آیه ی مکررِ سوره های «رحمن»، «مرسلات» و «قمر» که به سبب تکرار زیاد در یک سوره به خودی خود توجّه انسان را جلب می کنند، مورد عنایت پژوهش گران قرار گرفته است. سایر موارد به خاطر فاصله ی زیاد محل تکرار، نظری را به خود جلب ننموده، تاکنون هیچ گونه تحقیقی درباره ی آن ها انجام نشده است. فایده ی ذکر شده از طرف بیشتر دانشمندان درباره ی آیات مکرّر در این سه سوره، «تأکید» است که تعمیم آن نیز به تمام آیات مکرّر صحیح نیست، زیرا آیه ای که در سراسر قرآن فقط دو بار ذکر شده است، چگونه می تواند موجب تأکید شود؟! برای خواننده ی قرآن که آیه ای را یک بار در جایی و سپس با فاصله ای نسبتاً زیاد در جایی دیگر می بیند و یا اصلاً سوره ای را در یک زمان و سوره ی دیگری را در زمان دیگر می خواند، چگونه می تواند تأکید احساس شود؟ این عدم کارآیی توجیه عرضه شده، ما را وامی دارد تا علل و فواید دیگری را جست وجو کنیم. برای نیل به این مقصود، نگارنده در رساله ی دکتری، این تحقیق را در چند مرحله به انجام رساندم؛ در مرحله ی اوّل، تمام آیات مکرّر استخراج و طبقه بندی شد؛ و در مرحله ی دوّم، هر یک از سوره های حاوی آیات مکرّر با توجّه به معنای آیه ی مکرّر، مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه حاصل از این دو مرحله این است که آیه ی مکرّر در حکم هدف و مقصود اصلی سوره است. به تعبیر دیگر، آیه ی مکرّر به منزله ی گلِ سرسبد آن سوره بود، شاید آیات در حال تبیین و توضیح و ارائه ی نمونه هایی برای درک بهتر و کامل تر همان آیه می باشند. در مرحله ی سوم، بررسی هر یک از این آیات با توجّه به دسته ی مربوط به خود انجام گرفت و نتیجه ی مربوط به هر دسته در جای خود بیان گردید. آنچه در پی می آید گزیده ای از مطالب این تحقیق است.

۳ ـ ۳ ـ ۱ ـ فواید تکرار آیات در یک سوره به تعداد زیاد

محدوده ی این بحث، سه سوره ی «رحمن»، «قمر» و «مرسلات» است که به بررسی آن ها می پردازیم:

۳ ـ ۳ ـ ۱ ـ ۱ ـ فواید تکرار آیه ی «فَبِأَی آلاءِ رَبِّکما تُکذِّبانِ»

آیه ی یاد شده، ۳۱ بار در سوره ی «رحمن» آمده است.[۱۱] پژوهش گرانی که درباره ی تکرار این آیه اظهارنظر کرده اند، فوایدی برای آن برشمرده اند که خلاصه ی نظریه های آن ها در پی می آید.

۱.تقریر نعمت های عطا شده نیکوست، پس حُسن تکرار به جهت اختلاف نعمتی است که تقریر می کند.[۱۲]

۲.اشاره به این که هر نعمتی از آن نعمت ها و هر بینه ای از آن بینات به تنهایی مستلزم شکر و اقرار به وحدانیت خداوند است.[۱۳]

۳.این آیه اگر چه متعدد آمده، ولی هر یک از آن ها متعلق به ما قبل خود است.[۱۴]

۴.تکرار این آیه، آن هم در مقطع های کوتاه، آهنگ جالب و زیبایی به سوره داده و چون با محتوای زیبایش آمیخته می شود، جاذبه ی خیره کننده ای بپا می کند، لذا جای تعجب نیست که در حدیثی از پیغمبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل شده است که فرمود: «هر چیزی عروسی دارد و عروس قرآن سوره ی الرّحمن است.»[۱۵]

۵.از میان ۳۱ بار تکرار آن، هشت مورد پس از شمردن عجایب خلقت و مبدأ آفرینش؛ هفت مورد ـ به شمارِ درهای جهنّم ـ پس از یاد جهنّم و سختی های آن؛ هشت مورد ـ به شمارِ درهای بهشت ـ در وصف دو بهشت و اهل آن، و هشت مورد آخر درباره ی دو بهشتِ دیگر آمده است. پس برای کسی که به هشت مورد اوّل معتقد باشد و به موجبات آن عمل نماید، درهای بهشت گشوده و درهای جهنّم بسته می شود.[۱۶]

۶.این آیه در طی زمان فریاد می زند و به صراحت اعلام می دارد که کفر جنّ و انس و انکارشان نسبت به نعمت های الهی، خشم تمام موجودات را برمی انگیزد و به حقوق همه ی مخلوقات تجاوز می کند. لذا اگر در خطاب به آن ها هزاران مرتبه هم تکرار شود، باز هم ضرورت دارد و نیاز به آن همیشه باقی است.[۱۷]

۷. استبعاد.[۱۸]

۳ ـ ۳ ـ ۱ ـ ۲ ـ فواید تکرار دو آیه ی «فَکیفَ کانَ عَذابِی وَ نُذُرِ» و «وَ لَقَدْ یسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّکرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّکرٍ» هر یک از این دو آیه، چهار بار در سوره ی قمر تکرار شده اند.[۱۹] مفسران و قرآن پژوهان نکاتی به عنوان فواید تکرار این دو آیه برشمرده اند که خلاصه ی آن به این شرح است:

۱.از آنجایی که در این سوره انواع انذار و عذاب ذکر گردیده، یادآوری نیز کاملاً به یکایک آن ها پیوند خورده است.[۲۰]

۲.علّت تکرار آیه ی «فَکیفَ کانَ عَذابِی وَ نُذُرِ» در داستان قوم عاد این است که اولی مربوط به دنیاست و دومی مربوط به آخرت.[۲۱]

۳.سبب تکرار آیه ی «فَکیفَ کانَ عَذابِی وَ نُذُرِ» در داستان قوم عاد شاید از این جهت است که عذاب این گروه از دیگران شدیدتر بود. هر چند همه ی عذاب های الهی شدید می باشد.[۲۲]

۴. تکرار آیه ی «وَ لَقَدْ یسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّکرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّکرٍ» در هر یک از داستان های این سوره به خوانندگان می فهماند که تکذیب هر رسول مقتضی نزول عذاب و شنیدن هر داستان مستلزم یادآوری و عبرت گیری است تا دچار غفلت نشوند.[۲۳]

۳ ـ ۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ فواید تکرار آیه ی «فَوَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبِینَ»

این آیه، نُه بار در سوره ی «مرسلات» آمده است.[۲۴] صاحب نظران در مورد تکرار این آیه، حکمت های زیر را بیان کرده ند:

۱.این سوره، روز فصل یعنی قیامت را ذکر کرده، اخبار مربوط به آن را تأکید و با تهدید شدید نسبت به تکذیب گران آن و بشارت نسبت به سایران قرین نموده و به جهت افزودن جانب تهدید بر جانب دیگر، این آیه را تکرار کرده است.[۲۵]

۲.آیه ی فوق هربار پس از یکی از نعمت های شمرده شده در این سوره قرار دارد، پس تکرار محسوب نمی شود.[۲۶]

۳.چون هربار به دنبال یکی از داستان های این سوره آمده است، پس در هر مرتبه مربوط می شود به تکذیب گران همان داستان.[۲۷]

۳ ـ ۳ ـ ۱ ـ ۴ ـ فواید دیگر

به نظر نگارنده، فایده ی تکرار زیاد این آیات، تأکید بر اهمیت هدفی است که در این آیات دنبال می شود؛ تا بدین وسیله خواننده ی آیات الهی به سادگی از آن ردّ نشده، نهایت توجّه خود را بدان معطوف دارد. البتّه آیه ی مکرّر هر بار معنای جدیدی را هم در ارتباط با آیات نزدیکش می رساند. اینک برای نمونه به تحلیل فواید تکرار آیه ی «فَوَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبِینَ» می پردازیم: ده بار تکرار این آیه در سوره ی «مرسلات»، بیانگر هدف این سوره و تأکید بر شدّت سختی های و عذاب های روز قیامت است. سایر آیات این سوره نیز هر یک به نوعی نشان دهنده ی علّت و چگونگی این سختی هاست. این تأکید می تواند سبب پیش گیری از گرفتار شدن انسان ها به آن عذاب ها گردد.

از این ده بار، مورد اوّل پس از چند سوگند و جواب آن یعنی «إِنَّما تُوعَدُونَ لَواقِعٌ»(مرسلات (۷۷)، ۷) و نیز برخی از حوادث مربوط به روز قیامت آمده است. یعنی حال که آن روز برخلاف تصور آنان به حتم فرا می رسد و چنان وقایع هولناکی هم در آن هنگام رخ می دهد، پس وای بر تکذیب گران آن ر