فایل پاورپوینت کامل امام حسن عسکری علیه السلام و اندیشه های انحرافی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل امام حسن عسکری علیه السلام و اندیشه های انحرافی :

. طرح مسئله

مهم ترین برنامه های امامان معصوم (ع) در طول زندگی هدایتگران آنان، پاسداری از اندیشه های دینی بوده و از هیچ تلاشی در این زمینه فروگذار نکرده اند. آنان در پیشبرد این هدف خطیر، در ابتدا، با روشنگری افکار به این کار می پرداختند و اگر این عمل، مانع از بروز و شدت گرفتن جریان های انحرافی نمی شد، ابتدا به افشاگری علیه آنان می پرداختند و سپس در صورت لزوم، عملاً دست به کار می شدند. اما ازسوی دیگر، خلفای عباسی تنها راه مقابله با گسترش دین و آرا و عقاید مذهبی را که طبعاً به ضرر مواضع حکومتی شان بود، ایجاد و حمایت از گروه های منحرف مذهبی می دانستند. آن ها با حمایت های همه جانب خود از این گروه ها، می کوشیدند عقاید دینی مردم و قدرت رهبران شیعه را تضعیف کنند. به همین سبب، ائم شیعه، با درایت و تدبیر هوشمندان خود، با آگاه ساختن مردم، به مبارزه علیه جریان های انحرافی و فرق ضاله می پرداختند. این مبارزات، خود در اشکال گوناگونی پیگیری می شد.

مذهب تشیع در زمان امام حسن عسکری (ع) با انواع جریان های منحرف روبرو بوده است. فعالیت های امام حسن عسکری (ع) در مبارزه با این جریان ها، در پرتوی آگاهی از وضع سیاسی دوران این امام همام، شایست بررسی و تبیین است.

. وضعیت سیاسی دوران امام حسن عسکری (ع) و فعالیت های امام در این حوزه

خلفای عباسی از هرگونه اِعمال فشار و محدودیت بر امامان شیعه دریغ نمی کردند. زندگی امام حسن عسکری (ع)با تهدیدها و آزارهای گوناگون همراه بود؛ به گونه ای که این فشارها در زمان امام جواد و امام هادی و امام حسن عسکری (ع) به اوج خود رسید. خلفا، این امامان بزرگوار را برای تحت نظر داشتن، در محل زندگی شان زندانی کرده و افرادی را برای مراقبت از رفتار ایشان گماشته بودند. به همین دلیل، شیعیان نمی توانستند به راحتی با امام خود ارتباط داشته و رهنمودهای لازم را از ایشان دریافت کنند. ایشان بارها از وجود جاسوس هایی در زندان خبر داده بودند که خود را شیع امام معرفی می کردند تا بتوانند اطلاعاتی کسب کنند؛ اما امام از این موضوع آگاه شده و شیعیان خود را نیز از این مطلب مطلع می کرد.[۱]

بر امام حسن عسکری (ع) فشارها و محدودیت های فراوانی وارد شد که می توان آن را به دوعامل مرتبط دانست:

. در زمان ایشان، شیعه به صورت قدرتی عظیم در عراق در آمده بود و هم مردم می دانستند که این گروه به خلفای وقت معترض بوده و حکومت هیچ یک از عباسیان را مشروع و قانونی نمی دانند و معتقدند که امامت الهی در فرزندان علی (ع) باقی است و در آن زمان، شخصیت ممتاز این خانواده، امام حسن عسکری (ع)بود.[۲]

. خاندان عباسی و پیروان آنان، طبق روایات و اخبار متواتر، می دانستند مهدی موعود (ع) که محوکنند هم حکومت های خودکامه است، از نسل حضرت عسکری (ع) خواهد بود؛ به همین دلیل، پیوسته مراقب وضع زندگی او بودند تا بلکه بتوانند او را از بین ببرند.[۳]

تحت نظر و در زندان بودن امام عسکری (ع)، در طول مدت امامت، ازیک سو و محدود بودن دوران امامت آن حضرت، ازسوی دیگر، موجب شده است تا تاریخ زندگی آن امام و فعالیت ها و مواضع ایشان در برابر جریانات مختلف روز، در هاله ای از ابهام باقی بماند. بااین حال از بررسی مجموع سخنان و نامه های امام و نیز برخوردها و موضع گیری های آن حضرت در برابر افراد و رویدادهای گوناگون، می توان فعالیت های آن حضرت را در محورهای زیر بررسی کرد:

. . تبیین و تثبیت موضع امامت

مهم ترین فعالیت امام عسکری (ع) روشنگری افراد دربار مقام امامت و تثبیت این جایگاه در ذهن آنان بود که گاهی از طریق نوشتن نامه برای افراد، دیدگاه حضرت در مواضع گوناگون معلوم می شد؛ مانند نامه به اسحاق بن اسماعیل که در آن، با استناد به آیات قرآن، امر امامت را ثابت می کند.[۴]

گاهی این کار با ظهور کرامتی از ایشان متجلی می شد؛ مانند پاسخ به نام فردی ناصبی که به خط نامرئی نوشته شده بود. جزئیات این رویداد چنین است:

در مجلسی از کرامت های آن حضرت بحث شد، فرد ناصبی گفت: «اگر او به نام من که با خط نامرئی می نویسم، پاسخ داد، می دانم که برحق است.» نامه هایی برای امام نوشتند که نام فرد ناصبی نیز در میان آن ها بود. حضرت پاسخ نامه ها را داد و در کاغذی جداگانه اسم آن فرد و پدر و مادرش را نیز نوشت و برای آنان فرستاد. وقتی فرد ناصبی این کرامت را از امام دید، به امامت آن حضرت اعتراف کرد.[۵]

با اینکه امام درمقایسه با امامان پیشین، با وضعیت دشوارتر و محدودیت های بیشتری روبرو بود، همان سیاست منفی آنان را در برابر خلافت دستگاه عباسی دنبال کرد و شیعیانِ خود را نیز، از همکاری با آنان بر حذر می داشت. باوجود تمام محدودیت ها و کنترل های شدید، با گزینش شیوه های بسیار ظریفِ پنهان کاری، نامه هایی را به افراد و پیروان فرستاده و موضع منفی خود را در برابر اقدامات و عقاید خلفا بیان می کرد. ایشان برای فاش نشدن محتوای نامه ها، آن ها را درون ظرف های مشک و روغن یا درون چوب، قرار می داد.[۶]

. . رهبری تشکیلات شیعی و تقویت و توجیه سیاسی رجال شیعه در برابر مشکلات

ازجمله رسالت های مهم امامان، پاسداری و گسترش فرهنگ تشیع و پشتیبانی و تجهیز فکری، فرهنگی، مادی و معنوی تشکیلات شیعی بود. در دوران امامت امام عسکری (ع)، فرهنگ تشیع به دورترین نقاط کشور پهناور اسلامی راه یافته و شیعیان جمع انبوهی از مسلمانان را تشکیل می دادند. ارتباط امام با مراکز و پایگاه های تشیع به دو گونه بود: ۱- غیرمستقیم و از طریق وکیلان؛ ۲- به طور مستقیم که به صورت کتبی یا شفاهی بود.[۷]

همچنین یکی از مهم ترین مسئولیت های امامان شیعه (ع) در مبارزه با جور خلفا و دشمنان، آگاه سازی سران شیعه بوده است. آن ها نیز به سهم خود، مأمور اطلاع رسانی به سایر شیعیان بودند. هدف امام حسن عسکری (ع) از این کار، گوشزدکردن مشکلاتی بود که ممکن بود در راه مبارزه برای آنان پیش بیاید؛ ازجمله فقر، تنگ دستی، اسارت و… که البته امام، استقامت در این راه را از آنان خواستار می شد.

منابع تاریخی نشان می دهد که امام گاهی در جمع یاران خود حاضر می شد و رهنمودهای لازم را به آنان می داد و شیعیان نیز با بهره گرفتن از فرصت ایجادشده، مشکلات خویش بازگو می کردند. از نکات مهم در تشکیل این جلسات، حفظ و تقویت روحی انقلابی شیعیان در آن وضعیت سخت و بحرانی و مستحکم کردن رابط امت و امامت بود. در وضعیتی که حکومت عباسی، عده ای را با تطمیع به سوی خود جذب می کرد و گروهی را با ارعاب و تهدید از گرد امامان پراکنده می ساخت، برافروخته نگه داشتن شراره های ایمان و اخلاص در درون افراد و آماده نگه داشتن آنان برای فداکاری در راه دین، تحمل کمبود ها و فشار ها، از رسالت های مهم امام عسکری (ع) دربار شیعیان بود. ازاین رو می بینیم وقتی یکی از یاران امام طی نامه ای به آن حضرت، از وضعیت بد زندگی خود شکوه می کند، امام در پاسخ این گونه می فرماید: «تهیدستی و بامابودن، بهتر از بی نیازی درکنار دیگران و کشته شدن با ما، بهتر از زندگی با دشمنان ماست.»[۸]

. . گسترش علوم و معارف و تربیت شاگردان و راویان مختلف

اگرچه امام حسن عسکری (ع) با وجود وضع نامساعد حکومتی، به گستراندن بساط دانش دامنه دار خود موفق نشد، درعین حال، شاگردانی را تربیت کرد که هرکدام به سهم خود، در نشر و گسترش معارف اسلامی تشیع و رفع شبهات، نقش مؤثری داشتند.

در زمان امام عسکری (ع)، همانند روزگار پدران بزرگوارش، مکتب اهل بیت (ع) به لحاظ گسترش علوم و معارف و نشر دعوت حقه و دفاع از آن، می درخشید و پرتوافشانی می کرد و اساس این کار نیز، اِعمال روش مکتبی بود. بسیاری از شاگردان و راویانی که در محضر امام بودند، یا از زمان پدرشان باقی مانده بودند یا بعداً به ایشان ملحق شدند. این شاگردان و راویان، علوم و معارف و حقایق را از امام می گرفتند و با نقل از آن حضرت، به دیگران می رساندند. این راویان و شاگردان، از نظر علم و شناخت در درجات مختلفی بودند. عده ای از آن ها با نقل فتاوی، احکام، روایات و مفاهیم اسلامی از امام عسکری (ع)، مکتب اهل بیت (ع) را با زبان و منطق، به مردم می شناساندند. آن ها همانند راویان و وکلا و نمایندگان امام در شهرهای مختلف عمل می کردند. دسته ای هم فقط به تألیف و تدوین کتاب و نوشته های دیگر می پرداختند؛ مانند احمد بن ابراهیم ابن اسماعیل ابن حمدون، احمد بن اسحاق ابن عبدالله ابن سعد بن احوص اشعری و….[۹]

. . مبارزه با بدعت ها و انحراف های دشمنان شیعه

گروه هایی با افکار الحادی و تفکراتی مغایر با ائمه هدی (ع)، همواره وجود داشته اند که از طریق خلفای ستمگر حمایت می شدند و به فعالیت های ضددینی می پرداختند. در زمان امام حسن عسکری (ع) نیز، شیعیان از این تفکرات و پیروانشان مصون نبوده و در مقابل این افراد، استقامت و مبارزه می کردند؛ لذا از دیگر وظایف امام، روشنگری در برابر این اندیشه ها و باورهای الحادی و مخالف دین بود.[۱۰]

. فرق و تفکرات منحرف کلامی- مذهبی در زمان امام حسن عسکری (ع)

در زمان امام حسن عسکری (ع) نیز همچون دوران سایر ائم اطهار (ع)، تفکرات مذهبی و نحله های مختلف انحرافی همچون صوفیه، واقفیه، مفوضه، غلات و زنگیان پدیدار شدند. اختلافات عقیدتی و ورود شبهات، تدوین کتاب ضالّ تناقضات قرآنی توسط یعقوب بن اسحاق کندی، فیلسوف عراقی و فتن مسیحیان هنگام قحطی برای درخواست باران و دیگر نمونه ها، ازجمله حرکت هایی بود که در این زمان بروز کرد.

. . روش های مبارز امام حسن عسکری (ع) با فرق و تفکرات منحرف مذهبی

امام حسن عسکری (ع) با توجه به جوّ سیاسی فرهنگی و موقعیت فردی و تحت مراقبت شدید بودن و در زندان به سر بردن، به مبارز مسلحانه قادر نبود؛ ازاین رو موضع رسمی خود را براساس تقیه[۱۱] بنیان نهاده و از راه های مختلفی، همسو با آن، به مبارزه با این تفکرات و فرق منحرف برخاست. روش های مبارزه ای و مقابله ای امام با تفکرات و فرق منحرف را می توان چنین برشمرد:

. . . فعالیت های علمی در زمین رفع شبهات در حوز علوم دین

امام عسکری (ع) عالمانه و قاطعانه و استوار با شبهات ایجاد شده مقابله می کرد. این شبهات خود منجر به بروز تفکرات انحرافی شده بود. نمونه هایی از این شبهات را بیان می کنیم:

. یکی از شبهات موجود در زمان امام، مسئل بداء[۱۲] بود که دربار آی زیر مطرح می شد: «یمْحُو اللَّهُ مَا یشاءُ وَ یثبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتَابِ.» امام در پاسخ احمد بن صالح دراین بار فرمود: «هل یمحو إلا ما کان و هل یثبت إلا ما لم یکن؟» (=آیا محو می کند جز آنچه بوده و آیا اثبات می کند جز آنچه نبوده است؟) احمد بن صالح می گوید: «پیش خودم گفتم این برخلاف گفت هشام بن حکم است که اظهار می داشت: خدا به چیزی آگاه نیست تا وجود پیدا کند. دراین هنگام، امام در من نگریست و فرمود: «خدا جبار و حکمران بالاتر است و به همه چیز، قبل از اینکه بوجود بیایند، آگاهی دارد. » گفتم: «گواهی می دهم که تو حجت خدایی.»[۱۳] امام با توجه به آی «وَ منْ یتوَلَّ اللَّه وَ رَسولَهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُون»[۱۴]، حزب خدا را این گونه معرفی می کند: «برای انتساب به حزب الله فقط ادعا کافی نیست؛ بلکه آن انتسابی عقیدتی است و رابط فکری را که رابط عملی، لازم آن است، کامل می کند. بنابراین کسی که به خدا ایمان بیاورد و پیامبرش را تصدیق کند و حق اولیای خدا را بشناسد و راه هدایت آن ها را پیروی نماید، او در شعار حزب الله و رستگار است.»[۱۵]

اختلافات عقیدتی که در طول دور اسلامی و ازجمله دور امامان متأخر شیعه بروز یافته بود، در زمان امام عسکری (ع) شدت پیدا کرد و در بسیاری از مواقع، به آشوب و تشنج و مشکلات اجتماعی و سیاسی منجر شد.

. نمون بارز این مسائل، اختلاف عقیدتی دربار خلقت قرآن کریم بود که مناقشات زیادی را دامن زد. پرسش در این خصوص چنین بود که آیا قرآن کریم قدیم است یا حادث؟ پاسخ دانشمندان و مذاهب کلامی به این سؤال، در دو محور متناقض دور می زد؛ اما نظر مکتب اهل بیت دراین باره چنین بود: کلام خدا حادث است، نه قدیم؛ به همین سبب، قرآن کریم مثل بقی مخلوقات خداوند توسط او آفریده شده است. به دلایل زیر:

. به گواهی آی کریم «ما یأْتیهِمْ مِنْ ذِکرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلاَّ اسْتَمَعُوهُ وَ هُمْ یلْعَبُونَ»[۱۶]

. خداوند از بعثت انبیا خبر می دهد: «إِنَّا أَرْسَلْناک بِالْحَقِّ بَشیراً وَ نَذیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّهٍ إِلاَّ خَلا فیها نَذیر»[۱۷]

. نزول آیات دربار حوادث و وقایعی است که به وجود می آید: «قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتی تُجادِلُک فی زَوْجِها»[۱۸]

این آیات و نظیر آن ها، گواه بارز این حقیقت است که آیات قرآن حادث بوده و کلام خدا غیر علم او هست. علم خداوند است که مثل ذاتش قدیم است؛ لذا خدای متعال به غیب و شهادت عالم بوده و نزد او، گذشته و حال و آینده مساوی است. بنابراین او به همه چیز، قبل از به وجودآمدنشان، آگاه است؛ همان طورکه در حال به وجود آمدن آن ها و بعدش هم به اشیا آگاهی کامل دارد. اصلاً باید گفت که تمام موجودات در گروی علم و آگاهی و تقدیر اوست.

امام در پاسخ به پرسش ابوهاشم در این باره فرمود: «یا ابا هاشم، الله خالق کل شیء و ما سواه مخلوق.»[۱۹]

امام در پاسخ به نامه ای که سهل بن زیاد به ایشان نگاشته و از توحید سؤال کرده بود، چنین نوشت:

تو درمورد توحید سؤال کردی و بدان که درک توحید ذاتی بر شما لازم نیست. خداوند متعال یکی است، یکتاست، بی نیاز و کامل است، فرزند ندارد و فرزند کسی نیست. کسی همانند او نمی باشد. آفریدگار است و آفریده نیست. هرچه از اجسام و غیرآن ها، بخواهد خلق می کند، هرچه بخواهد به تصویر می کشد و نقاشی می کند؛ ولی خودش صورت ندارد. نام های او مقدس است و بالاتر از آن است که همانندی داشته باشد. تنها او آفریدگار است و چیزی مثل و مانند او نیست و او شنوا و آگاه است.[۲۰]

محمد بن ربیع شیبانی می گوید: «با یکی از ثنویه (دوگانه پرستان ) گفت وگو کردم و دلیل های او به نظرم قوی آمد. در این هنگام اهواز بودم، سپس به سامرا آمدم وقتی که امام عسکری (ع) را دیدم، با انگشت مبارک اشاره فرمود که خدا یکی است (یا او را یکی بدان) که ناگهان غش کردم و افتادم.[۲۱]

. از دیگر شبهات، شبه فقهی است که نمون آن در این ماجرا به خوبی مشهود است: شخصی از امام پرسید که چرا سهم الارث زن، یک سهم و سهم الارث مرد دو سهم است؟ امام برای حل این شبهه فرمود: «إنّ المَرأه لیسَ علَیها جهادُ و لا نَفَقَه و لا عَلیها معقله إن