فایل پاورپوینت کامل دکتر شریعتی، پدر معنوی چپ نوگرا و مردم سالار*

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دکتر شریعتی، پدر معنوی چپ نوگرا و مردم سالار* :

چکیده:

شریعتی، در تمایز با گفتمان لیبرال یا نولیبرال در نوگرایی دینی، نماینده و سخنگوی گفتمان رادیکال – انتقادی روشنفکری دینی است که علاوه بر نقد رادیکال سنت و دیانت سنتی، با مدرنیته نیز مواجهه ای انتقادی داشته است . روشنفکری چپ دینی بیش از یک دهه است که در نوعی انفعال و اغما به سر می برد و اگر بخواهد به بازسازی هویت فکری خود بپردازد، چاره ای جز تمسک به میراث شریعتی ندارد .

گفتمان اسلامیی که شریعتی نمایندگی اش را بر عهده داشت و یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین نظریه پردازان آن به شمار می رود، هرچند که در تمایز با گفتمان های سنت گرایانه و بنیادگرایانه، بخشی از گفتمان روشنفکری دینی است، اما در همان حال وجوه تمایزبخش آن را با دیگر قله های وابسته به گفتمان روشنفکری دینی نمی توان انکار کرد . دکتر شریعتی در تمایز با گفتمان لیبرال یا نولیبرال در نوگرایی دینی، نماینده و سخنگوی گفتمان رادیکال – انتقادی روشنفکری دینی است که علاوه بر نقد رادیکال سنت و دیانت سنتی – همچون سایر روشنفکران – با مدرنیته نیز مواجهه ای انتقادی داشته و کوشیده است که از طریق رویکردی اعتلاجویانه (transendental) و ضمن پذیرش وجوهی از مبانی و دستاوردهای تاریخی مدرنیته در چند سده اخیر، سرچشمه های بحران زا در عقلانیت و اومانیسم مدرن را مورد تغافل نگذارد و افق اندیشه و آرمان خود را در آن سوی مدرنیت نشانه گذاری کند . او به خوبی تفطن داشت که غرب زدگی و غرب ستیزی، وجوهی متعارض نما، اما از یک واقعیت هستند . شریعتی نمی خواست اسیر هیچ یک باشد و به همین دلیل هم می گفت ما در برابر غرب نباید چشمان خود را ببندیم و نه بدان خیره شویم . باید به آن نگاه کنیم و بکوشیم که مبانی و افق های بحران زا در ذات مدرنیت را دریابیم .

فرامدرنیته و مواجهه انتقادی شریعتی با مدرنیته را البته نباید هم سنخ هیچ یک از دو گفتمان هابرماسی یا فوکویی پنداشت . نگاه انتقادی شریعتی محدود به نقد سرمایه داری و بحران زایی های انسانی، معنوی، اقتصادی و اجتماعی آن نیست; بلکه ریشه های بحران را تا نارسایی و یکسویی اصول و مبانی مدرنیته عمق می بخشد و افزون بر آن، ساینتیسم (اصالت علم)، ماشینیسم (اصالت ماشین)، بوروکراتیسم، راسیونالیسم (اصالت عقل محاسبه گر)، اومانیسم و … را هم مورد آسیب شناسی قرار می دهد . البته فرامدرنیته شریعتی، غرب و دستاوردهای معنوی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن را نفی نمی کند . او هرچند به عنوان متفکری ضد استعمار امپریالیسم، از میوه های استعماری مدرنیته و سرمایه داری غفلت نمی ورزد، اما می کوشد تا با شالوده شکنی آن و بازسازی مبانی تک بعدی و دستاوردهای مثبتش در ساختار دینی و معنوی تازه و قرار دادن آن در زیست – جهان و افق توحیدی نوینی به آن سوی تجدد گذر کند . بدین معناست که شریعتی متفکری نوگراست . نوگرایی او با سه آرمان عرفان، آزادی و برابری، می کوشید تا از معنویت اگزیستانسیالیستی، آزادی لیبرال و برابری سوسیالیستی کلاسیک فراتر رود و این همه را در افقی عالی تر و توحیدی تر همساز کند .

دکتر شریعتی را از این حیث باید پدر معنوی روشنفکری دینی چپ، نوگرا و مردم سالار در ایران شمرد; روشنفکری که دین نوگرا و ترقی خواه را با عرفانی توحیدی و وجودی، نه فروتر از سوسیالیسم و دموکراسی، که برتر می خواهد و برابری و مردم سالاری را ضمن بهره مندی از تجربه انسان مدرن تنها در جامعه ای معنوی و دینی قابل تحقق می داند . عرفان وجودی او با عرفان دینی سنتی از یک سو و معنویت بی خدا و غیردینی مدرن از سوی دیگر مرزبندی دارد; چنان که سوسیالیسم او پذیرای دولت سالاری (اناتیسم) و سرکوب شخصیت و تفرد فلسفی – اجتماعی آدمی نیست . او آزادی را نیز در پیوند با چنان سوسیالیستی همنشین عدالت می دارد و آن را به لیبرالیسم اقتصادی، مادی و سرمایه محور فرو نمی کاهد .

اکنون روشنفکری دینی ایرانی تحت تاثیر موج شکست سوسیالیسم واقعا موجود و چپ مارکسیستی و جهان گستری مهاجم سرمایه داری، بیش از یک دهه است که در نوعی انفعال و اغما به سر می برد; هرچند در سطح جهانی، چپ نومارکسیست و سوسیالیست انسانی و فارغ از دیکتاتوری پرولتاریا اکنون چند سالی است که دوباره خود را یافته و می رود که با بازسازی تئوریک خود و ضمن آشکار شدن وعده سراب گونه سرمایه داری جهانی، موقعیت گذشته و از دست رفته خود را احیا کند . اما موج اخیر چپ هنوز در راه است و به ایران و حوزه روشنفکری دینی نرسیده است . چپ نوگرا و مردم سالار اسلامی اینک یا باید به بازسازی نظری و اجتماعی خود اهتمام ورزد و یا منتظر تضعیف هرچه بیشتر و کمرنگی و افول آتی باشد . چنانچه نیروهای روشنفکری دل بسته به دین و در همان حال دموکراسی/مردم سالاری و سوسیالیسم/جامعه گرایی اراده کنند که به بازسازی هویت فکری و اجتماعی خود اهتمام ورزند، چاره ای جز تمسک به میراث دکتر شریعتی ندارند . واضح است که چنین تمسکی، امری شکلی، مکانیکی و غیرانتقادی نیست و نمی تواند تجربه انقلاب اسلامی و بیست و سه سال جمهوری اسلامی را از نظر دور بدارد . آنچه از میراث شریعتی همچنان برای این گروه آموزنده و راهبردی است، مبانی و افق اندیشه او و روشی است که وی در نقد و اثبات وضع موجود و وضع مطلوب به کار بسته است .

اشاره

مقوله «نوگرایی دینی