فایل پاورپوینت کامل فرقه وهّابیت و عملکرد آن در تاریخ معاصر

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فرقه وهّابیت و عملکرد آن در تاریخ معاصر :

مقدّمه

به طور قطع، می توان گفت: در دنیای کنونی، غیر از کشور ایران، هیچ دولتِ اسلامی که قانون و مقرّرات حاکم بر آن کشور، برخاسته از قرآن و سنّت صحیح (متجلّی در تشیّع اثنا عشری) باشد، وجود ندارد. در این میان، کشور عربستان به جهت قداستی که حرمین شریفین به آن بخشیده و در نگاه مسلمانان جهان به عنوان مهبط وحی و کانون نزول قرآن و سرزمین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در دوره ۲۳ ساله شناخته شده جایگاه ویژه ای دارد.

این کشور از گذشته ای نسبتا دور، تحت حاکمیت ترکان عثمانی قرار داشته و پس از جنگ جهانی اول و دوم با تلاش حاکمان محلّی و با حمایت بریتانیا و امریکا خاندان آل سعود بر سر کار آمدند و تاکنون بر این سرزمین شریف حکم رانی می کنند و در پرتو حکومت این خاندان است که مذهب وهابیّت در این کشور رواج یافته است.

در رأس برنامه های فکری وهّابیان مبارزه با افکار و اندیشه های ناب تشیّعِ دوازده امامی قرار دارد که کانون آن، کشور ایران با سرمایه عظیم و گران سنگ حوزه های علمیه و مراجع و علمای بزرگ است.

یکی از ابزارهای مهم حاکمان عربستان سلاح نفت و ثروت حاصل از فروش آن به سراسر جهان و سعی و تلاش زیاد مبنی بر معرفی اسلامِ سلف صالح به مسلمانان کشورهای اسلامی در آسیا، افریقا، اروپا و امریکا می باشد که این مسأله پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران گسترش زیادتری پیدا کرد.

چاپ کتاب های پیشوایان سلفیه و وهّابی مانند ابن تیمیه، ابن قیّم، محمدبن عبدالوهّاب و خاندان او و صدها کتاب^(۱) و مجله دیگر در عربستان و خارج از آن، بر علیه تشیّع، انقلاب اسلامی، رهبری و مردم ایران با به کارگیری جدیدترین فناوری تبلیغاتی و همچنین تربیت مبلّغان وهّابی و تأمین هزینه های مالی آن ها، ساختن مساجد متعدّد در سراسر جهان، کمک های بلا عوض و سرمایه گذاری های کلان در راه نشر و گسترش اسلام سعودی، گوشه ای از فعالیت های حاکمان وهابی به شمار می آید.

البته وهّابیت در زمان حاضر، دیگر آن وهّابیت خشن اولیه در دهه های نخستین قرن بیستم (۱۹۱۳ م) نیست که در راه استقرار حاکمیت خود، با کمک اربابان قدرتمند مانند انگلستان، هرگونه صدای مخالف مانند آل رشید در کویت (مورد حمایت عثمانیان) و شرفای مکّه را سرکوب نمود، بلکه وهّابیت کنونی حاکمیتی به ظاهر مهربان با مردم و متمایل به دست رسی به آخرین پیشرفت های علمی و صنعتی جهان و مظاهر نوین تمدن و رفاه می باشد که البته این ها همه از قدرت نفت و ثروت فراوان کشور عربستان می باشد که بنا به اعتراف کشورهای صنعتی دنیا، بر بیش ترین و بزرگ ترین انبارهای نفت جهان (۴۱) تسلط دارد.^(۲)

در مرکزیت وهّابیان عربستان، پادشاه (مَلِک) حاکم مطلق است و هیچ کس حق عزل او را ندارد و تاکنون که بیش از هفتاد سال از تأسیس حکومت آل سعود می گذرد، هیچ گونه قانون مدوّنی که در برابر اراده و خواست پادشاه قرار داشته باشد، وجود ندارد. امروزه منافع مردم عربستان با خاندان سعودی گره خورده است. از این رو، حفظ آل سعود و تسلّط آنان بر امور کشور و شؤون مملکتی با هر قیمت، در درجه اول اهمیت قرار دارد. جمعیت خاندان آل سعود، که بیش از چهار هزار نفر می باشند، عمده مشاغل و پست های کلیدی را در سراسر کشور وسیع و پهناور عربستان در دست دارند.

مذهب رسمی کشور عربستان سنّی حنبلی است که بر اساس تعالیم محمدبن عبدالوهّاب اداره می شود و اقلیّتی (۱۵%) در منطقه شرقی، قطیف، احساء، دمام و ظهران شیعه می باشند. خاندان محمدبن عبدالوهّاب که به «آل الشیخ» معروف شده اند، پست های مهم افتا، ارشاد، تبلیغات، آموزش مذهب وهّابیت و مانند آن را در دست دارند.

در ذیل، به ساختار مذهبی، فرهنگی و سیاسی کشور عربستان سعودی و عملکرد آن در دوره های اخیر، پس از تأسیس کشور و استقرار قدرت وهّابیان اشاره می شود:

الف. مذهب وهّابی گری

محمدبن عبدالوهّاب نجدی تمیمی در سال ۱۱۱۵ ه ./ ۱۷۰۳ م. در عُیینه (یکی از مناطق نجد در جزیره العرب) به دنیا آمد. او مدت ها زیر نظر پدر، برادر و استادان خود، علوم حدیث، تفسیر قرآن و تاریخ را فرا گرفت تا این که پدرش در سال ۱۱۵۳ ه . از دنیا رفت. او مسافرت های متعددی انجام داد و سرانجام در سال ۱۱۶۰ ه. رهسپار درعیه شد و با محمدبن سعود (حاکم منطقه) آشنا و آراء و پندارهای خود مبنی بر دعوت به توحید خالص و سلفی گری را مطرح و او را مجذوب خود کرد و پیمان محکمی با هم امضا نمودند.

براساس این پیمان تقسیم کاری صورت گرفت؛ یعنی سمت سازمان دهی و رهبری نیروها (جیش و سپاه) و نصب والی و حاکم برای مناطق، به عهده محمد بن سعود و سِمَت فتوا دادن، قضاوت و نصب قاضی برای مناطق و اجرای حدود، تعزیرات و جمع و نظارت بر توزیع بیت المال بر عهده محمدبن عبدالوهّاب گذاشته شد.^(۳)

در سایه این پیمان و اتحاد بین محمدبن عبدالوهّاب به عنوان «امام الدین» (العقیده) و محمدبن سعود به عنوان «امام السیف» (الجیش)، با هدف گسترش توحید و مبارزه با بدعت ها، حمله به مردم روستاها و شهرها آغاز شد و قریب شصت سال این وحدت و همکاری ادامه پیدا کرد.

در طول این مدت، محمدبن عبدالوهّاب با تمسّک به ظواهر بعضی از آیات و احادیث، تمامی مخالفان خود را کافر و مشرک خطاب می کرد و فتوای قتل آنان و مصادره اموالشان را صادر می نمود. او پس از تألیف کتاب های متعدد و تربیت شاگردان و طرف داران زیادی در سال ۱۲۰۶ ه. درگذشت و در درعیه به خاک سپرده شد. اینک به طور خلاصه، به بخشی از آراء و پندارهای محمدبن عبدالوهّاب اشاره می شود:

توحید: معنای «لااله الاالله» برائت جستن از هر معبودی غیر از الله و اخلاص کامل به خدای یگانه است و هرکسی که به غیر خداوند متوسّل شود، مشرک می باشد؛ چون از غیر خدا (مخلوقان) طلب کمک و یاری کرده است.

شفاعت: درخواست شفاعت از پیامبر و اولیای الهی جائز نیست و بدعت است.

قبور: ساختن بناها روی قبور و نذر و نیاز و مانند آن شرک و بدعت است.

اعلان جنگ و جهاد: هر کسی که دعوت به توحید خالص را نپذیرد و با آن مخالفت کند، مال او حلال و خونش هدر است و جنگ های حکّام آل سعود و وهّابیان در حمله به مکّه، مدینه، عراق، یمن و سوریه بر این اساس بوده است. البته علما و دانشمندان شیعه پاسخ های مناسبی به ادعاهای وهّابیان داده اند.^(۴)

درباره سایر آراء و پندارهای محمدبن عبدالوهّاب مانند مخالفت با اختراعات و اکتشافات جدید، مسأله دخانیات و مانند آن بحث های زیادی مطرح می باشد که از آن ها صرف نظر می شود.^(۵)

ب. آثار و عملکردهای فرهنگی، علمی وهّابیان

پس از آغاز و استمرار دعوت وهّابیان و استقرار حاکمیت آل سعود، بیش تر سرزمین های مردم مسلمان جزیره العرب مانند شهرهای مکّه، مدینه، طائف، دمام، نجران، بریده، الکبار، هفوف، جدّه، تبوک، ریاض (نجد) قطیف، الأحساء و مناطق دیگر به تصرف و اشغال حاکمان سعودی در آمد و با اجبار، آیین وهّابیان رسمیت یافت، ولی تعدادی از مسلمانان مناطق شرقی مانند قطیف، احساء عسیر و نجران، که قبلاً شیعه اثنا عشری بودند، تسلیم نشدند و هنوز هم مراسم دینی و مذهبی را طبق اعتقاد خود عمل می کنند.

وهّابیان نسبت به آیین ها و شعایر مذهبی سخت گیری زیادی می کنند و با تعمیر و ساختن قبور پیامبران، زیارت قبور اموات، توسّل به اولیای الهی، نذر برای مردگان، طلب شفاعت و بزرگداشت آن ها، به طور جدّی، برخورد می کنند!

تمامی کتب، مجلات و سخنان خطبا در مساجد، به ویژه مسجدالحرام و مسجدالنبی، که چاپ، منتشر و ایراد می شود، درباره مباحث توحید و شرک، بدعت و نهی مردم در استفاده از دعا و توسّل و شفاعت می باشد. اینک شرح مهم ترین مراکز و دستگاه های فرهنگی تبلیغاتی وهّابیان:

۱. تبلیغ وهّابی گری در داخل عربستان

۱ وزارت حج و اوقاف و ارشاد و شؤونات اسلامی: به دلیل اهمیتی که مسأله حج در بین مسلمانان جهان دارد و همه ساله میلیون ها زن و مرد مسلمانِ عاشق حضور در مراسم عبادی سیاسی حج بیت اللّه الحرام و زیارت قبر مقدّس پیامبرگرامی و صحابه ایشان و بازدید از امکنه تاریخی، عازم عربستان می شوند، حاکمان سعودی وزارت خانه مستقلی به نام «حج» تشکیل داده اند که وظیفه اساسی و مهم آن، رسیدگی به مسائل حج و حجّاج می باشد. تمامی علما و دانشمندان وهّابی، باید آمادگی کامل در جهت برگزاری مراسم را داشته باشند و احکام و سؤالات شرعی حاجیان را طبق مذهب وهّابیت پاسخ گویند.

اداره حرمین شریفین (مکّه و مدینه) از وظایف عمده وزارت حج و شؤونات اسلامی است. این وزارت خانه به طور منظّم، کتب، مجلاتی برای معرفی مکان های تاریخی و اعمال مذهبی مسلمانان طبق مذهب وهّابیت چاپ، منتشر و توزیع می کند.^(۶) لازم به ذکر است که مؤسسات و نهادهای متعددی مانند «مجلس شورای الدعوه والارشاد»، «المجلس الاعلی و الشؤون الاسلامیه»، «ریاسه شؤون الحرم المکّی والحرم المدنی»، «دور الحج فی نشره الدعوه»، «هیئه الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر»، «الرساله العالیه لاداره الهجره العلمیه والاِفتا»، «الجماعه الخیریه لتحفیظ القرآن الکریم» و «هیئه کبار العلماء» زیرنظر وزارت حج فعالیت می کنند که هر کدام به سهم خود با برپایی جلسات، سخن رانی ها در داخل و خارج، تألیف کتب و چاپ نشریات و توزیع و اهدای آنان، به ویژه در ایام حج (ماه های ذی القعده و ذی الحجه)، به وظایف خود عمل می کنند.

۲ دانشگاه ها و مراکز علمی، مذهبی

۱) «جامعه ام القری» بمکه المکرمه: این دانشگاه در سال ۱۳۶۹ ه. ابتدا به صورت دانشکده «الشریعه» تأسیس و در سال ۱۴۰۱ ه. با موافقت مجلس الوزراء به دانشگاه ام القری تغییر نام داد. هدف از تأسیس این دانشگاه، آموزش زبان عربی و گسترش فرهنگ اسلامی برای برادران و خواهران می باشد و در شهرهای جدّه و طائف نیز شعبه دارد.

دانشکده های «کلیه الشریعه»، «مرکز البحوث العلمی»، «احیاء التراث الاسلامی»، «مرکز البحوث النفسیه والتربویه»، «مرکز ابحاث الحج»، «معهد تعلیم اللغه العربیه» و «المرکز العالمی للتعلیم الاسلامی» زیرنظر این دانشگاه فعالیت می کنند.

این دانشگاه تاکنون کتاب ها و مجلات متعددی را چاپ و منتشر کرده است.^(۷)

۲) الجامعه الاسلامیه بالمدینه المنوّره: این دانشگاه در سال ۱۳۸۰ ه. برای خدمت به جهان اسلام و کمک به آموزش و تربیت علما و خطبا و مبلّغان مذهبی در شهر مدینه تأسیس شد که تاکنون فعالیت های مهمی در زمینه چاپ و نشر کتاب و مجله انجام داده است.

۳) «جامعه الامام محمدبن سعود الاسلامیه»: این دانشگاه در سال ۱۳۹۴ ه. با هدف خدمت به جهان اسلام در زمینه بحث های اسلامی و گسترش و تبلیغ آن در کشورهای گوناگون تأسیس شد. دانشکده های مهم «کلیه اللغه العربیه»، «کلیه اصول الدین»، «کلیه العلوم الاجتماعیه»، «المعهد العالی للقضاء» و «مرکز البحوث» وابسته به آن هستند که کتاب ها و مجلّات گوناگونی در زمینه اهداف خود، چاپ و توزیع نموده اند.^(۸)

۴) جامعه الملک سعود: این دانشگاه از سال ۱۳۹۸ ه. در زمینه مباحث تربیتی، اقتصادی، ادبی، اداری، بیمارستانی و سایر علوم فنی مانند زراعت و هندسه تأسیس شد و آثار و تألیفات گوناگونی به زبان های عربی و انگیسی منتشر نموده است.^(۹)

۵) جامعه الملک عبدالعزیز: این دانشگاه از سال ۱۴۰۵ ه. تأسیس و در زمینه مباحث اقتصادی و اداری و آداب و علوم انسانی و زمین شناسی، هندسه و مانند آن فعالیت می کند. از مهم ترین مراکز علمی این دانشگاه، «مرکز أبحاث الاقتصاد الإسلامی» می باشد که تاکنون ۲۰۷ کتاب و ۲۰ نشریه مهم منتشر نموده و با «سازمان کنفرانس اسلامی» نیز همکاری دارد.^(۱۰)

۳ رابطه العالم الاسلامی: این مرکز در سال ۱۳۸۱ ه./ ۱۹۶۲ م توسط ملک سعود در مکّه افتتاح شد و تاکنون ۳۸ سال از تأسیس آن می گذرد و از پرقدرت ترین سازمان های مذهبی در عربستان محسوب می شود.

وظایف مهم این مرکز عبارتند از: آموزش های اسلامی، چاپ و توزیع قرآن و کتب اسلامی، آموزش زبان عربی، کمک مالی به کشورها و اداره مؤسسات خیریه در سراسر جهان.

مجموعه ای از مجامع و ادارات دینی وابسته به این سازمان عبارتند از: ۱. مجمع فقه اسلامی؛^(۱۱) 2. شورای عالی جهانی مساجد؛ ۳. مؤتمر (کنفرانس) تربیت اسلامی؛ ۴. جمعیت اسلامی جوانان.

این سازمان طی ۱۰ سال گذشته قریب یک میلیارد ریال صرف ساختمان بناهای اسلامی و ترویج اسلام سعودی نموده و دولت عربستان مبلغ ۳۵ میلیون ریال به سازمان های خیریه، بیمارستان ها و درمانگاه ها در خارج از کشور، ۲۰میلیون ریال به نشر و حفظ قرآن و ارشاد اسلامی کمک کرده است.

تاکنون بیش از یک هزار مسجد و صدها مرکز اسلامی در سراسر جهان زیر نظر این سازمان مشغول فعالیت هستند.

کمک های این مرکز در کشورهای دیگر برای احداث ۲ مؤسسه اسلامی، ۱۲۵۹ مسجد، ۱۰۶۹ مدرسه، ۲۰۰ مؤسسه مذهبی، ۱۳۴ دانشگاه، ۴۱ درمانگاه، ۷۶ بیمارستان و یک دانشکده جهان عرب در پاریس هزینه شده است.^(۱۲)

۴ رئاسه ادارات البحوث العلمیه والافتاء و الدعوه والارشاد(هیئه کبار العلماء): در سال ۱۳۹۱ ه. به دستور ملک خالدبن عبدالعزیز، فرمانی خطاب به شیخ ابراهیم بن محمد آل الشیخ (از نوادگان محمدبن عبدالوهّاب) صادر و قرار شد، گروهی از علما و دانشمندان وهّابی عربستان متشکّل شوند تا ضمن بحث و بررسی، (به صورت گروهی و دسته جمعی) فتواهای لازم برای احکام شرعی بدون توجه به مذاهب فقهی مشهور اهل سنّت (حنبلی، شافعی، حنفی و مالکی) را صادر نمایند و مردم نیز موظّف به پیروی و اطاعت باشند.

در سال ۱۳۹۵ ه. پس از مرگ شیخ ابراهیم بن محمد آل الشیخ، ریاست این اداره به شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز (آل الشیخ) منتقل گردید.

شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز در سال ۱۳۳۰ ه. در شهر ریاض متولد شد. دروس دینی و اسلامی را از استادانی مانند الشیخ محمد بن عبداللطیف بن عبد الرحمان آل الشیخ و الشیخ محمد بن ابراهیم آل الشیخ فرا گرفت. سپس سال ها امور قضا، تدریس، سخن رانی و ریاست دانشگاه اسلامی در مدینه را عهده دار بود. بن باز در سال ۱۳۴۶ ه. در اثر بیماری از دو چشم نابینا گردید، ولی مشکل کوری نتوانست او را از فعالیت علمی و سیاسی باز دارد.

۵ سایر مراکز و مؤسسات مذهبی: مؤسسات و سازمان های دیگری که در عربستان، به فعالیت های مذهبی دینی و خیریه می پردازند، عبارتند از:

۱. «هیئه الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر» ۲. «الجماعه الخیریه لتحفیظ القرآن الکریم»؛ ۳. «مجمع الملک فهد لطباعه المصحف الشریف»؛ ۴. الندوه العالمیه للشباب الإسلامی»؛ ۵. «المجلس الأعلی للشؤون الاسلامیه»؛

روشن است به دلیل آن که کشور عربستان از قدیم یک کشور تاریخی، اسلامی و مذهبی بوده، همواره فرهنگی آمیخته به دین و آداب و رسوم مذهبی داشته و مردمان این کشور نیز پای بندی زیادی به انجام فرایض دینی، آداب و سنن مربوط به مذهب دارند. البته در کنار فرهنگ دینی، فرهنگ و آداب و رسوم قبیله ای و نژادی نیز در مردم تأثیر داشته است.^(۱۳)

۶ حوزه های علمیه و مراکز آموزشی دینی: در کشور عربستان، چیزی بنام حوزه های علمیه، آنطوری که در کشورهای شیعه نشین مرسوم بوده و هست، وجود ندارد. پس از استقرار دولت عربستان سعودی (به ویژه در مرحله سوم آن بدست ملک عبدالعزیز بن سعود در سال ۱۳۵۳ ه.) دولت تلاش زیادی به عمل آورد تا غیر از مراکز دانشگاهی، مرکزیتی به عنوان حوزه های علمی مانند حوزه های علمی شیعه و یا مدارس امام خطیب (الجامعات الاسلامیه در عثمانی و جامع الأزهر در مصربوجود نیاید.

در واقع، حوزه های علمی دینی عربستان، شکل دانشگاهی تکامل یافته است، به طوری که مروّج آیین و مذهب رسمی وهّابیت هم هستند. از گذشته های دور تاکنون، از داخل و خارج عربستان علاقه مندان به تحصیل در رشته های دینی مانند قرآن، تفسیر، حدیث، تاریخ اسلام و فقه جذب دانشگاه های این کشور مانند «جامعه ام القری»، «جامعه الملک سعود»، «جامعه الملک عبدالعزیز» و «جامعه الاسلامیه فی المدینه» می شوند.

برای نمونه، دانشگاه اسلامی در مدینه (تأسیس در سال ۱۳۸۱ ه.) با ۵ دانشکده تخصصی و بخش های گوناگون وابسته، به آموزش دانش جویان در شریعت اسلامی، تبلیغ و ارشاد، اصول دین، قرآن و حدیث، حدیث و روایات شریفه، مطالعات اسلامی، زبان عربی و مانند آن می پردازد. فارغ التحصیلان این مراکز علمی به اقامه نماز جماعت در مساجد و تبلیغ مسائل شرعی و دینی در داخل و خارج عربستان مشغول می شوند.^(۱۴)

در کشور عربستان، هرگونه فعالیت مذهبی خارج از آیین وهّابیت ممنوع است و به شدت با آن برخورد می شود. البته در میان وهّابیان نیز گرایش های مختلف تندروی افراطی (متعصّب)، سنّت گرا، معتدل و میانه رو وجود دارند.

ارتباط و وابستگی شدید سیاسی، نظامی، اقتصادی کشور عربستان به امریکا، انگلستان، مسأله فلسطین، مسائل حج و برخورد با حجاج ایرانی در سال ۱۴۰۷ ه./ ۱۳۶۶ ش، جنگ ایران و عراق، مسأله افغانستان، گروه «سپاه صحابه» و گروه «طالبان»، باعث اعتراض و شورش های متعددی در شهرهای مکّه، مدینه و مناطق دیگر، به ویژه مناطق شیعه نشین، شده است.

دولت سعودی در نصب مسؤولان دینی، سیاسی و اقتصادی کشور دقت زیادی صرف می کند تا مبادا مخالفان سیاست های آل سعود میدان و فرصت فعالیت پیدا کنند.

۷ مراکز انتشاراتی، رسانه ای و کتاب خانه ای: حکام وهّابی آل سعود از تمامی امکاناتی که از استخراج بی حدّ و حساب نفت به دست می آید، در راه تبلیغ حکومت استبدادی سعودی و آیین منحرف وهّابیت استفاده می کنند. یکی از مهم ترین فعالیت هایِ مراکز فرهنگی، رسانه ای (رادیو، تلویزیون و مطبوعات) تلاش در معرفی نظام حکومتی آل سعود و آیین وهّابیت به عنوان بهترین تشکیلات اداری و مذهب مورد علاقه مردم و هماهنگ با قرآن و سنّت نبوی است. هرگونه تحقیق و پژوهشی که همگام این برنامه ها باشد، تهیه، تنظیم، منتشر، نگه داری و تبلیغ می گردد و هرگونه تألیف و تحقیقی که موافق با مذاهب دیگر (به ویژه مذهب تشیّع دوازده امامی) باشد، به عنوان انحراف از دین اسلام و بدعت و کفر معرفی و مردم را از نزدیک شدن به آن منع می کنند.

برای نمونه، تعدادی از کتابخانه ها، مراکز انتشاراتی، آثار منتشره و رسانه های تبلیغاتی کشور عربستان ذیلاً معرفی می شود.

الف) کتاب خانه ها:

۱. کتاب خانه دانشگاه ملک سعود در شهر ریاض دارای بیش از ۱۱ میلیون جلد کتاب عربی و فارسی، ۳۰۰۰ نشریه ادواری، ۸۶۰۰ نشریه دولتی و منابع کمیاب خطی فراوان؛

۲ کتاب خانه عمومی ملک عبدالعزیز دارای ۲۰۰۰۰۰ جلد کتاب عربی، انگلیسی و مجموعه زیادی از نسخه های خطی کمیاب و نشریات ادواری در موضوعات گوناگون؛

۳ کتاب خانه دانشگاه اسلامی مدینه منوّره دارای ۳۳۴۰۰۰ جلد کتاب، نشریه، پایان نامه، اسلاید و میکرو فیلم در موضوعات گوناگون؛

۴ کتاب خانه انجمن اداره عمومی دارای بیش از ۱۷۷۰۰۰۰ جلد کتاب عربی، انگلیسی و مجلات دوره ای و نشریات دولتی؛

۵ کتاب خانه ملی ملک فیصل دارای ۳۷۰۰۰ جلد کتاب به زبان عربی، انگلیسی و فرانسه؛

۶ کتاب خانه ملی ملک فهد در حال حاضر، بیش از ۳۰ هزار مدرک و سند پیرامون تاریخ عربستان و توسعه کشور سعودی را نگه داری می کند.

ب) مؤسسات انتشاراتی و چاپ خانه ها:

بیش از ۱۱۷ مرکز انتشاراتی و چاپ خانه در زم